Jesteś tutaj: Strona główna » Zielniki » Rok według roślin » Święto Trzech Króli » Złoto
Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Święto Trzech Króli
Kadzidło
Mirra
Złoto
Walentynki czyli sercowe rozterki botanika
Przebiśnieg, czyli powrót znad przepaści
Prima Aprilis
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Lipa niejedno ma imię
Sierpień - pora żniw
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Październik, bo paździerze
Rośliny wojennych szlaków
Ludzie i kwiaty w kręgu życia i śmierci
Klimat a sezonowe opadanie liści
Andrzejki
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy

 

Złoto

Złoto (Au od łac. aurum) jest jednym z najbardziej pożądanych metali, od dawna fascynującym ludzi niezwykłą barwą. Było wykorzystywane do tworzenia przedmiotów ozdobnych i symbolizujących władzę. Złotym przedmiotom przypisywano wręcz magiczne właściwości (złote pierścienie, złote pióra i inne baśniowe przedmioty były zawsze najcenniejsze).
Jego wielka wartość symboliczna i użytkowa wynika po pierwsze ze "szlachetności", czyli znikomej reaktywności chemicznej. Właśnie ta znikoma, najmniejsza wśród metali zdolność do wchodzenia w reakcje z innymi pierwiastkami sprawia, że występuje ono w przyrodzie najczęściej w postaci samorodków lub żył czystego pierwiastka.
Po drugie, jest to metal wyjątkowo miękki i ciągliwy, czyli znakomicie nadający się do obróbki.
Obróbka jest tym prostsza, że złota nie trzeba wydobywać z rudy, co jest konieczne w przypadku innych metali.
Skoro zaś złoto występowało w postaci samodzielnej, było z daleka widoczne dzięki swej barwie oraz wyjątkowo miękkie i ciągliwe, to siłą rzeczy stało się pierwszym metalem znanym ludzkości wykorzystywanym na szeroką skalę.
Im trudniejsze (bardziej energo- i czasochłonne) było uzyskiwanie danego metalu lub jego stopów, tym później dany metal zaczął być użyktowany masowo. I tak, człowiek najpierw poznał złoto, potem srebro i miedź, a jeszcze później żelazo. Stąd też wynika kolejność mitycznych epok w dziejach ludzkości: złoty wiek, srebrny, brązowy i żelazny.

Materiały źródłowe dotyczące najstarszych dziejów Polski podkreślają wyjątkową zasobność naszych ziem w ten cenny kruszec (Dolny Śląsk, Tatry i Pieniny, rejon krakowski, oświęcimski i sandomierski). Samorodki złota trafiały się w piasku rzecznym Nysy, Kaczawy i Bobru. Średniowiecznym Eldorado była – jak sama nazwa wskazuje – Złotoryja, ale słoneczny metal kopano z powodzeniem także w Piekarach, Bobrownikach, Miedziance pod Jelenią Górą, Mikołajowie, Strachowicach, Wądrożach Małych, Złotym Stoku, Srebrnej Górze, Budzowie koło Ziębic czy w Prószkowie koło Opola. Od stuleci szukano złota w Tatrach i Pieninach, ale każdy talar uzyskany z kopalń złota, np. na Krywaniu, kosztował 2 talary...
W 2011 roku minęło równo pół wieku od zamknięcia ostatniej kopalni złota w Polsce w Złotym Stoku, ale bogactwo kryje się wciąż... w nazwach roślin: szczodrzeniec, złoć, złocień, złotowiciowce, złotokap, pozłotka, złotokwiat, złotlin, nie mówiąc już o występującym w łacińskich nazwach określeniu aureum, aureus. Patrząc na te rośliny, nietrudno zgadnąć, czym kierowano się przy wyborze tak "szczodrego" nazewnictwa.
Złotokap zwyczajny (Laburnum anagyroides )/ Źródło: Wikipedia
Złotokap złoty deszcz

Złotlin japoński (Kerria japonica pleniflora)/ Źródło: Wikipedia
Złotlin pochodzi z Japonii, stąd jego inna
nazwa: japońska złota róża
W naszych lasach złociste kule tworzą wiosną szczodrzeńce i żarnowce Cytisus.
Mniejsze rośliny zielne, np. złoć żółta Gagea lutea czy złocień polny Chrysanthemum segetum, ścielą się niczym złote kobierce.
Pozłotka kalifornijska (Eschscholzia californica)/ Źródło: Wikipedia
Pozłotka - złoto rozgrzane do czerwoności
Złocień (Chrysanthermum) / Źródło: Wikipedia
Złoty kobierzec złocieni polnych
Nie tylko kwiaty kwitną na złoto. Barwnik ksantofil nadaje złotą barwę także bakteriom (np. gronkowcowi złocistemu Staphylococcus aureus), porostom (np. złotorostowi ściennemu Xanthoria parietina) i glonom (np. złotowiciowcom Chrysophyta).

Określenie nawiązujące do złota może też być wyrazem podziwu dla niezwykłych właściwości leczniczych, jakie posiada choćby "złoty korzeń" czyli różeniec górski Rhodiola rosea. Składniki w nim zawarte obniżają poziom stresu, przyspieszają spalanie tłuszczu, zwiększają wytrzymałość i odporność organizmu – jego uzdrawiająca moc bywa porównywana z mocą żeń-szenia. W przypadku lilii złotogłów Lilium martagon złoto w nazwie jest synonimem piękna.
Różeniec górski (Rhodiola rosea)/ Źródło: Wikipedia
Różeniec górski bezcenny dla zdrowia

Lilia złotogłów (Lilium  martagon)/ Źródło: Wikipedia
Piękna lilia w złotogłowiu


Krokus siewny (Crocus sativus)/Źródło: Wikipedia
Złotopomarańczowe słupki  krokusów to najdroższa przyprawa na świecie (szafran)
W przeszłości niejedną roślinę przyprawową i leczniczą ceniono wyżej od złota. Największym sukcesem finansowym Francisa Drake’a była podróż dookoła świata (1577-1580), kiedy to zakupił na Molukach mnóstwo „korzeni”, bardziej wartościowych dla ówczesnych Europejczyków niż złupione na Hiszpanach złoto, srebro i kamienie szlachetne. W niemieckim Offenburgu podziwiać można posąg Drake’a trzymającego w ręku kwiat ziemniaka Solanum tuberosum – w końcu kartofel to „ulga dla biedaków, bezcenny dar Boży, łagodzący okrutną nędzę”.
Obecnie najdroższą przyprawą jest szafran Crocus sativus, czyli wysuszone słupki kwiatów krokusa, ale i on nie jest droższy od złota.

Adam Kapler – Pracownia Banku Nasion PAN OB CZRB Powsin
Hanna Leśniewska – Zielnik Wydziału Biologii UW


Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Jak sasanka została zawilcem
Święto Zmarłych
Andrzejki
Powsin zaprasza
Lato w Powsinie
Green Card
Powsin zaprasza na Piknik Naukowy
Rośliny owadożerne zapraszają do Powsina
Murawy kserotermiczne - czas żniw
Jesień w Powsinie
Pogromcy much zapraszają do Powsina
150 urodziny Marii Curie-Skłodowskiej w Powsinie - koncert wśród kwiatów
Na ratunek ptakom
Poznaj zieloną Warszawę - wycieczka z przewodnikiem
W poszukiwaniu utraconego krajobrazu
Niezłe Ziółka
Listopadowe botanizowanie
Zima w Powsinie
Szukamy współpracowników!
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Ochrona czynna muraw kserotermicznych
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2022 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone