Jesteś tutaj: Strona główna » Zielniki » Rok według roślin » Rośliny Wielkanocy
Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Święto Trzech Króli
Walentynki czyli sercowe rozterki botanika
Przebiśnieg, czyli powrót znad przepaści
Prima Aprilis
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Lipa niejedno ma imię
Sierpień - pora żniw
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Październik, bo paździerze
Rośliny wojennych szlaków
Klimat a sezonowe opadanie liści
Andrzejki
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy

 

Rośliny Wielkanocy - roślinna symbolika


Wjazd do Jerozolimy, zapowiedź męki

Rącznik ( Ricinus communis)/ Autor: Rickjpelleg /Źródło: Wikipedia
Rącznik
Rącznik Ricinus communis – zwany "krzewem Jonasza" jest kojarzony tak z Jonaszem, jak i Chrystusem. Jezus zapowiadając swoją mękę, śmierć, zstąpienie do piekieł i chwalebne zmartwychwstanie porównał się do proroka Jonasza. „Albowiem jak Jonasz był trzy dni i trzy noce we wnętrznościach wielkiej ryby, tak Syn Człowieczy będzie trzy dni i trzy noce w łonie ziemi.” (Mt. 38,40).
Gdyby kapłani, uczeni w piśmie i lud nawrócili się ujrzawszy znak Jonasza, wówczas Jerozolima ocalałaby, tak jak ocalała Niniwa, gdy jej mieszkańcy uwierzyli Jonaszowi i pokutowali 40 dni. Księga Jonasza w Starym Testamencie opisuje, jak prorok po zakończeniu swojej misji w Niniwie uciekł na pustynię, gdzie zmarłby niechybnie, ale w nadprzyrodzony sposób wyrosło ogromne ziele, które dało mu zbawienny cień. Na temat gatunku rośliny oraz symbolicznego znaczenia tych wydarzeń powstały niezliczone komentarze, ale najczęściej "krzew Jonasza" utożsamiano właśnie z rącznikiem. Zwano go też „palmą Chrystusową”, stąd Oleum Palmae Christi to dawna nazwa oleju rycynowego. Uwaga: termin palma oznacza tu raczej „dłoń, rękę”, niż „palmę”.
Rącznik w klimacie okołorównikowym jest zdrewniałym krzewem lub małym drzewkiem, w klimacie śródziemnomorskim półkrzewem lub byliną, której części nadziemne często giną, a zimuje tylko korzeń, natomiast w krajach klimatu umiarkowanie chłodnego (jak Polska) uprawia się go jako roślinę jednoroczną. Jak Chrystus uzdrawiał swymi dłońmi chorych i wypędzał złe duchy, tak rycynus odstrasza owady, gryzonie i krety, leczy choroby (prawidłowo dawkowany), a jego długoogonkowe, dłoniasto klapowane liście istotnie mogły się kojarzyć z ludzką dłonią albo wachlarzowatym liściem palmy karłatki.

W Ogrójcu…

Oliwka Olea europaea – w kontekście Ogrodu Oliwnego, do którego udał się Jezus w godzinie trwogi, gdy pocił się krwią, może symbolizować pokusę. Nie na darmo Kaznodzieja Salomonowy ostrzegał „wargi cudzej żony ociekają miodem, i gładsze niż oliwa jest jej podniebienie, lecz w końcu jest gorzka jak piołun (Przyp. 5, 2). Apokryfy przynoszą wiele opisów kuszenia Jezusa w czasie czuwania w Ogrodzie Oliwnym.
Oliwka to jednak przede wszystkim prastary symbol wolności, pokoju i dobrobytu we wszystkich krajach basenu Morza Śródziemnego. Gołębica przyniosła Noemu gałązkę oliwną, na znak, że wody Potopu zaczęły już opadać. Namaszczenie oliwą wiązało się z nadaniem najwyższych godności. Oliwa z oliwek stanowi jeden z podstawowych składników krzyżma, czyli świętego oleju używanego w czasie chrztu, bierzmowania, namaszczenia chorych, nadawania święceń kapłańskich i innych. Drzewo oliwne symbolizuje wszystko co najlepsze w życiu duchowym i doczesnym: czystość, świętość, życie wieczne, pokój, płodność/żyzność, współczucie, zwycięstwo nad przeciwnościami oraz pracę nad sobą.
Oliwka ( Olea europaea)/ Autor: Cosasdebeas/ Źródło: Wikipedia
Oliwka
Czystość, gdyż w sprofanowanej przez Seleucydów Świątyni Jerozolimskiej porcja czystej rytualnie oliwy w ilości wystarczającej na jeden dzień, w nadprzyrodzony sposób paliła się całe osiem dni. Świętość, bo jest widocznym znakiem błogosławieństwa i wybraństwa bożego. Życie wieczne, ponieważ ma wiecznie zielone liście, poza tym może żyć bardzo długo (w Atenach do dziś pokazuje się turystom oliwkę, w cieniu której wykładał Platon). Pokój to uniwersalne skojarzenie wszystkich ludów Śródziemnomorza, choćby dlatego, że oliwa rozlana na wzburzoną wodę daje gładką taflę. Płodność, albowiem rodzi dużo owoców. Współczucie, bo jej spękany pień kojarzy się z pękniętym sercem. Zwycięstwo nad przeciwnościami, ponieważ rozwija się na kamienistym gruncie, gdzie inne rośliny nie chcą rosnąć. Praca nad sobą, jako że świeżo zebrane oliwki wymagają dalszej, czasochłonnej obróbki (moczenia w ługu i wielokrotnego płukania).

Judaszowiec południowy Cercis siliquastrum – nieobecny w pismach kanonicznych, acz powszechnie uznawany w tradycji za drzewo, na którym powiesił się Judasz.

Judaszowiec południowy (Cercis siliquastrum)/ Autor: Kurt Stüber/ Źródło: Wikipedia
Judaszowiec
Zjawisko kauliflorii u judaszowca południowego ( Cercis siliquastrum)/ Autor: Sten Porse/ Źródło: Wikipedia
Zjawisko kauliflorii u judaszowca
Być może to wynik pomyłki, w wielu językach nazywano go „drzewem z Judei”, a nie „drzewem Judasza”. Uprawa judaszowca w polskich warunkach jest raczej trudna: udaje się wyłącznie w południowo-zachodnich regionach kraju, a i tam lepiej okrywać go na zimę słomą. Również zbyt intensywne nawożenie osłabia jego odporność na przymrozki, gdyż „dobrze odżywiony” judaszowiec słabo drewnieje. Wielką atrakcją są kwiaty tego drzewa – motylkowe, purpuroworóżowe, zebrane w pęczki, w dodatku jadalne, o słodko-kwaśnym smaku. Kwiaty judaszowca wyrastają nie tylko z cienkich gałęzi, lecz także bezpośrednio z konarów i pnia, co określane jest jako kaulifloria. Zjawisko to jest częste u form okołorównikowych i zwrotnikowych jak chlebowiec czy kakaowiec, wyjątkowe dla roślin klimatu umiarkowanego. Z gatunków rodzimych dla Polski typowe dla wawrzynka wilczegołyka Daphne mezereum.
W Polsce z kolei drzewo, na którym obwiesił się Judasz, chętnie utożsamiano z naszą rodzimą osiką Populus tremula.
Daphne_mezereum_ENBLA06
Wawrzynek
            
Miesięcznica roczna (Lunaria annua)/Autor: Christian Fischer/ Źródło: Wikipedia
 Miesięcznica

Miesięcznica roczna Lunaria annua - za sprawą swoich przezroczystych, srebrzystoszarych łuszczyn w wielu językach znana jest jako „judaszowe srebrniki, Judaspennig (Holandia), Judaspenge (Dania)”. „Wtedy jeden z Dwunastu, imieniem Judasz Iskariota, udał się do arcykapłanów i rzekł: Co chcecie mi dać, a ja wam Go wydam”. A oni wyznaczyli mu trzydzieści srebrników (Mt 26,14-15).
Amerykanom z kolei owoce tej pięknej rośliny, często wykorzystywanej do tworzenia suchych bukietów, kojarzą się ze srebrnymi monetami dolarowymi - pierwszą walutą niepodległych Stanów Zjednoczonych.

Symbole Męki Pańskiej

Męczennica (Passiflora)/ Autor: Tomas Castelazo/ Źródło: Wikipedia
Męczennica
Męczennica Passiflora – została tak nazwana przez hiszpańskich i portugalskich misjonarzy w XVIII w. Wąsy czepne passiflory, zwanej też marakują, kojarzyły im się z biczami, którymi Rzymianie chłostali Chrystusa; zwężające się wierzchołki liści miały przypominać Włócznię Przeznaczenia, którą Longinus przebił bok Chrystusa tak, że wypłynęły zeń krew i woda; trójdzielne znamię słupka kojarzyło im się z trzema gwoździami, którymi przybito Go do krzyża; postrzępiony przykoronek marakui symbolizować miał koronę cierniową; kielichokształtna zalążnia i dno kwiatowe miały być odbiciem „świętego Graala” do którego Józef z Arymatei zebrał krew Chrystusa; a szyjka słupka - ramię krzyża. Pięć pylników miało symbolizować pięć ran Jezusa Chrystusa. Pięć działek kielicha oraz pięć płatków to 10 wiernych apostołów  (bez zdrajcy Judasza i odstępcy św. Piotra), błękit i biel płatków okwiatu u wielu gatunków męczennic symbolizowały Niebiosa i Czystość.
Analogiczne skojarzenia mogły się wiązać z naszą rodzimą sasanką Pulsatilla.
Sasanka zyczajna (Pulsatilla vulgaris)/ Autor: Hedwig Storch/Źródło: Wikipedia
Sasanka
Pręciki kwiatów sasanki poruszane wiatrem kojarzyły się z uderzającymi batami (od łac. pulsare - „uderzać, biczować, chłostać, katować”), ich liliowofioletowe płatki kojarzyły się z fioletowym kolorem ornatów księży oraz z fioletowymi materiami, używanymi do osłaniania na znak żałoby wszystkich krucyfiksów, świętych figur i obrazów, stąd w wielu językach sasanki nazywano „kwiatami wielkanocnymi, pasque flowers”.  Co więcej, wczesnowiosenna pora kwitnienia sasanek jako symbol wiosennego ożywienia przyrody po zimowej martwocie dodatkowo kojarzyła się ze Zmartwychwstaniem Jezusa. Z kolei w Finlandii i Estonii sasankę nazywano „Sampsa, Pellervoinena - kwiatem Samsona”.

Korona cierniowa - „Uplótłszy wieniec z ciernia, włożyli Mu go na głowę” (Mt 27,29). Cierniowa korona mogła być upleciona z kilku gatunków ciernistych krzewów.
Głożyna szydlica (Ziziphus spina Christi)/ Autor:Dov Grobgeld / Źródło: Wikipedia
Głożyna szydlica
    
Dwukolczak śródziemnomorski (Paliurus spina christi) / Autor: Franz Xaver /Źródło: Wikipedia
 Dwukolczak śródziemnomorski

Najbardziej prawdopodobne było wykorzystanie głożyny szydlicy Zizyphus spina-Christi, dwukolczaka śródziemnomorskiego Paliurus spina-Christi lub krwiściągu ciernistego Sanguisorba spinosa. Wymienia się również oliwnik wąskolistny Eleagnus angustifolius, rokitnik  zwyczajny Hippophae rhamnoides, śliwę tarninę Prunus spinosa. Niezłym kandydatem może być poterium Poterium spinosum, gdyż często rósł w Jerozolimie, ma bardzo cierniste gałęzie, wykorzystywane jako paliwo w ogniskach, a takie ogniska palili rzymscy legioniści na dziedzińcu, w pobliżu siedziby  Piłata („gdy rozniecili ogień na środku dziedzińca Łk 22,55”). Współcześnie poterium wykorzystuje się jako suplement diety dla diabetyków.

Oliwnik wąskolistny (Elaeagnus angustifolia)/ Autor: A. Barra/: Źródło: Wikipedia
Oliwnik
Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides)/ Autor: Jean Tosti/: Źródło: Wikipedia
Rokitnik
Śliwa tarnina (Prunus spinosa)/ Autor: Martin Olsson/ Źródło: Wikipedia
Tarnina

Dalsze dzieje korony cierniowej nie są dokładnie znane, a na świecie istnieją ponoć 103 relikwiarze z cierniami. Badania Całunu Turyńskiego wskazują, że Cierniowa Korona przypominała raczej przykrywającą całą głowę czapkę (podobną do nakryć głowy królów-kapłanów starożytnego Wschodu), niż wąski wieniec z kolczastych gałęzi.
Ewangeliczna opowieść o ukoronowaniu cierniem stanowi też nawiązanie do starotestamentowej przypowieści Jotama z księgi Sędziów (ks. Sędziów 9,7-15) o kolczastym krzewie, który został obrany przez rośliny  królem, zamiast o wiele godniejszych od niego kandydatów na tron (oliwki, figowca i winnej latorośli) – tak jak kapłani i uczeni w piśmie oraz rzymscy okupanci woleli uwolnić Barabasza, a ukrzyżować Jezusa Chrystusa. „Zebrały się drzewa, aby namaścić króla nad sobą. Rzekły do oliwki: "Króluj nad nami!" Odpowiedziała im oliwka: "Czyż mam się wyrzec mojej oliwy, która służy czci bogów i ludzi, aby pójść i kołysać się ponad drzewami?" Z kolei zwróciły się drzewa do drzewa figowego: "Chodź ty i króluj nad nami!" Odpowiedziało im drzewo figowe: "Czyż mam się wyrzec mojej słodyczy i wybornego mego owocu, aby pójść i kołysać się ponad drzewami?" Następnie rzekły drzewa do krzewu winnego: "Chodź ty i króluj nad nami!" Krzew winny im odpowiedział: "Czyż mam się wyrzec mojego soku, rozweselającego bogów i ludzi, aby pójść i kołysać się ponad drzewami?" Wówczas rzekły wszystkie drzewa do krzewu cierniowego: "Chodź ty i króluj nad nami!" Odpowiedział krzew cierniowy drzewom: "Jeśli naprawdę chcecie mnie namaścić na króla, chodźcie i odpoczywajcie w moim cieniu! A jeśli nie, niech ogień wyjdzie z krzewu cierniowego i spali cedry libańskie”


Drzewo krzyża - przez pierwszych chrześcijan było niekiedy utożsamiane z rajską jabłonią - Drzewem Poznania Dobrego i Złego, którego owoc stał się przyczyną upadku Pierwszych Rodziców. Według tradycji Krzyż Zbawiciela został odnaleziony w 326 roku przez św. Helenę, matkę cesarza Konstantyna, która modląc się o miłosierdzie dla swoich bliskich, rozpoczęła z pomocą biskupa Jerozolimy Makarego prace wykopaliskowe.
Pinia ( Pinus pinea)/ Autor: Manfred Werner/ Źródło: Wikipedia
Pinia
Po pewnym czasie odnaleziono trzy krzyże i wykonano eksperyment, aby rozpoznać ten właściwy: wszystkie trzy krucyfiksy przystawiano do ciała umierającej kobiety, po czym wybrano ten, który ją cudownie uzdrowił. Imperator Konstantyn podzielił Krzyż Pański na dwie części: jedną zostawił sobie w Konstantynopolu, drugą odesłał papieżowi do Rzymu. Z czasem święta relikwia była dzielona na coraz mniejsze fragmenty, a te rozsyłane do najróżniejszych kościołów. W Europie zachodniej największym kawałkiem Krzyża chlubi się kościół św. Goduli w Brukseli, w Polsce najokazalsza jest – jak sama nazwa wskazuje niewielka - drzazga z klasztoru Świętego Krzyża na Łysej Górze, podarowana Chrobremu przez królewicza węgierskiego św. Emeryka. Większy fragment Krzyża Świętego posiadali Dominikanie w Lublinie, ale skradziono go im w 1991 r. Dokładne badania szczątków Krzyża wykazały, że wykonano go z drewna piniowego Pinus pinea. Pinia to piękna, śródziemnomorska sosna o charakterystycznej, parasolowatej koronie, z racji swojej urody oraz odporności na suszę często sadzona w państwach o klimacie śródziemnomorskim, introdukowana w Kalifornii, Chile i Republice Południowej Afryki (gdzie często dziczeje i może zagrażać miejscowym roślinom). Szyszki pinii dojrzewają 3 lata. Nasiona tej sosny (znane szerzej jako „piniole” albo „orzeszki piniowe”) są dość ciężkie, a ich skrzydełka wcześnie odpadają, toteż najważniejszą rolę w rozprzestrzenianiu tego drzewa odgrywają zwierzęta, zwłaszcza sroka błękitna. Piniole albo orzeszki piniowe od dawna stanowiły ważny składnik diety w basenie Morza Śródziemnego, a zarazem towar eksportowy (wyrabia się z nich m.in. sos Pesto, piniole podano też wg Mickiewicza na weselu Tadeusza i Zosi).

  
Kwiat rodziny krzyżowych Cruciferae (Brassicaceae)/ Autor: Alvesgaspar/ Źródło: Wikipedia
 Kwiat krzyżowych
Goryczka krzyżowa (Gentiana cruciata)/ Autor: Bernd H./ Źródło: Wikipedia
Goryczka krzyżowa
Do krzyża nawiązuje też dawna nazwa rodziny kapustowatych określanych jako krzyżowe Cruciferae, ponieważ cztery płatki ich kwiatu przypominają krzyż. W dzisiejszym nazewnictwie  botanicznym dopuszcza się zarówno starą formę - krzyżowe Cruciferae, jak i nowszą - kapustowate Brassicaceae. Krzyż pojawia się też w nazwie goryczki krzyżowej Gentiana cruciata, ponieważ odznacza się ona liśćmi ułożonymi „na krzyż” (w botanice nazywa się to fachowo „ulistnienie naprzemianległe”) i kwiatami o czterech płatkach.

Hyzop i trzcina„nałożono więc na hyzop gąbkę nasączoną octem i do ust mu podano (J 19,29). Botanicy i bibliści spierają się, jakie to gatunki były nazywane „hyzopem” – czy tylko hyzop lekarski Hyssopus officinalis, w Polsce zwany też pieszczotliwie „józefkiem”? Czy także paprocie- zanokcica murowa Asplenium ruta-muraria, zanokcica skalna Asplenium trichomanes, znane jako rośliny przyprawowe - kapary Capparis sicula, lebiodka Origanum maru, cząber Satureja thymbra czy ozdobna szkarłatka Phytolacca decandra?
         
Hyzop lekarski (Hyssopus officinalis)/ Autor: H. Zell/ Źródło:  Wikipedia
 Hyzop
             
Lasecznica (Arundo donax)/Autor: Peter Forster/ Źródło: Wikipedia
 Trzcina laskowa - lasecznica
Skoro w pismach Starego Przymierza hyzop (czymkolwiek by nie był) wymieniany jest zawsze przy opisach uroczystych oczyszczeń, zarówno z nieczystości duchowej czyli grzechu, jak i z nieczystości materialnej, zwłaszcza z trądu i grzybic („…Weźcie gałązkę hyzopu i zanurzcie ją we krwi (…) i krwią z czarki skropcie próg i oba odrzwia…” nakazuje Izraelitom Mojżesz w Wj 12,22; „teraz weźmie kapłan drewno cedrowe, hyzop oraz nitki karmazynowe i rzuci to w ogień…” Lb 19,6), przypuszcza się powszechnie, iż święty Jan Ewangelista użył terminu hyzop, by tym dobitniej podkreślić wagę męczeńskiej śmierci Chrystusa Pana, która odkupiła grzechy ludzkości, oczyszczając ludzi z grzechu pierworodnego. W Ewangeliach synoptycznych (tj. wg św. Marka, św. Mateusza i św. Łukasza) roślinę, na której podano ocet Jezusowi określono mianem trzciny (prawdopodobnie chodzi tu o lasecznicę Arundo donax) „ktoś pobiegł i nasyciwszy gąbkę octem, umieścił na trzcinie i dawał mu pić Mk 15,36. W Średniowieczu trzcina stanowiła symbol pokory. Rzymscy legioniści, którzy ukoronowali Chrystusa koroną cierniową, włożyli na Niego szkarłatny płaszcz, do ręki włożyli Mu trzcinę i podchodząc naśmiewali się z Niego, pluli nań i bili trzciną po głowie (por. J 19,1-3).


Bawełna - miękkie włókno otrzymywane z z włosków stanowiących aparat lotny nasion bawełny Gossypium spp. (krzewu z rodziny ślazowatych), jeden ze składników zasłony w Świątyni Jerozolimskiej
Bawełna (Gossypium) /Autor: Azzurro/ Źródło: Wikipedia
Bawełna
symbolizujący żywioł ziemi. „Jezus zawołał donośnie i oddał ducha. Wtedy zasłona świątyni rozdarła się na dwoje, od góry do dołu. A setnik, który stał naprzeciw Niego, widząc, że w ten sposób oddał ducha, powiedział: Naprawdę ten Człowiek był Synem Bożym” (Mk 39-40). Owa słynna zasłona była to wielka kotara roboty babilońskiej, utkana z wełny i bawełny, zafarbowanych na czerwono i niebiesko (takie przemieszanie włókien roślinnych i zwierzęcych oraz zestawienie „gryzących” się kolorów: purpurowego i błękitnego miało głęboki, mistyczny sens – unaoczniało wiernym władzę Jehowy nad czterema żywiołami: czerwień symbolizowała ogień, błękit – powietrze, purpura – morze, a bawełna ziemię; dwie pierwsze przez podobieństwo kolorów, dwie ostatnie przez swoje pochodzenie, bawełnę bowiem rodzi gleba, a purpurę tyryjską użytą do farbowania wełny – morze, a dokładniej ślimaki rozkolce). Na zasłonie tej wyhaftowano Słońce, Księżyc i gwiazdy (ale gwiazd umyślnie nie grupowano w znaki zodiaku, by uniknąć najlżejszych skojarzeń z rozpowszechnionym u sąsiednich ludów kultem gwiazd). Jak wcześniej moc Ducha zstępującego na Jezusa spowodowała, że niebo się rozdarło, tak teraz moc Ducha uchodzącego z konającego Pana rozdarła zasłonę Przybytku jerozolimskiego, odsłaniając Święte Świętych, a Boża obecność – dotychczas starannie ukryta przed profanami - rozlała się na cały świat. Według innej interpretacji Bóg Ojciec, patrząc na śmierć swego Syna, także rozdzierał swoje szaty (niczym żałobnik na pogrzebie), a dzięki temu niebo, symbolicznie przedstawione na zasłonie, zostaje otwarte. W przeciwieństwie do chusty Weroniki, drewna Prawdziwego Krzyża, Korony Cierniowej, włóczni Longinusa czy całunu, żaden kościół nie może się pochwalić relikwiami tejże zasłony, uległa ona bowiem całkowitemu spaleniu. Józef Flawiusz opisuje w VI księdze „Wojny żydowskiej” jak wódz rzymski Tytus próbował ratować Świątynię Heroda przed spaleniem i grabieżą, ale szeregowcy rozwścieczeni oporem powstańców (a zdaniem Józefa także opętani przez demony) jawnie łamali rozkazy dowództwa i z dziką rozkoszą podpalili zasłonę, od której zajęła się reszta Przybytku.

Rośliny śmierci i Odkupienia

Mirra i aloes – dwa święte oleje, użyte do namaszczenia ciała Jezusa po śmierci. „...Bóg namaścił Ciebie olejkiem radości hojniej niż równych Ci losem, wszystkie Twoje szaty pachną mirrą i aloesem…” Ps 45,9; Przybył również i Nikodem i przyniósł około stu funtów mieszaniny mirry i aloesu. Zabrali więc ciało Jezusa i owinęli je w płótna razem z wonnościami... J 19,39-40). Wielorakie, aromatyczne oleje, żywice i gumożywice odgrywały od niepamiętnych czasów ogromną rolę w rytuałach pogrzebowych ludów całego świata. Pachnideł używano do balsamowania zwłok, kadzidła palono w czasie pogrzebów, by odegnać złe duchy lub nawet używano ich by przyśpieszyć spalanie szczątków. W naszych czasach i naszym kręgu kulturowym przez „aloes” rozumie się Aloe vera, sukulent uprawiany w doniczkach jako roślina ozdobna.

              
Aloes sokotrzański (Aloe succotrina)/ Autor: Franz Eugen Köhler/ Źródło: Wikipedia
 Aloes
         
Balsamowiec mirra (Commiphora habessinica)/Autor: Franz Eugen Köhler/ Źródło: Wikipedia
 Mirra

Biblijny aloes był raczej skrzepniętym sokiem z liści innego aloesu - aloesu sokotrzańskiego Aloe succotrina, który wbrew nazwie pochodzi nie tyle z Sokotry (archipelagu wysp na Oceanie Indyjskim), lecz raczej z południowej Afryki. Mirra to gumożywica otrzymywana z balsamowca mirry Commiphora habessinica (syn. Balsamodendron myrrha), używana do balsamowania zwłok, jako pachnidło oraz środek odkażający i przyśpieszający gojenie się ran. Niektórzy komentatorzy twierdzą, że w cytowanym fragmencie Psalmu i Ewangelii mowa o aromatycznym proszku do dziś niezmiernie popularnym w medycynie indyjskiej i chińskiej, stosowanym do wyrobu kadzideł, kosmetyków i środków uspokajających, otrzymywanym z należącego do rodziny wawrzynkowatych drzewa agarowego Aquillaria agallocha.


Zmartwychwstanie

Widliczka łuskowata ( Selaginella lepidophylla)/ Źródło: Wikipedia
Widliczka łuskowata
"Zmartwychwstanki" - tym zaszczytnym mianem określano te  wszystkie spośród „biegaczy pustynnych”, które potrafiły (choćby tylko pozornie) odżyć po całkowitym wyschnięciu (wystawione na żar słoneczny usychały, brązowiały i zwijały się w kulę, po zwilżeniu na powrót zieleniły się i rozkładały liście). Najbardziej znane zmartwychwstanki to dwie nagminnie mylone (obie nazywane „różami jerychońskimi” lub „rękami Maryi”, obie pochodzące z pustyń Starego Świata, głównie północnej Afryki, obie rozsiewające owoce tylko w porze deszczowej, natomiast w czasie długotrwałej posuchy otulające szczelnie listkami okrywy swoje owocostany, by uchronić nasiona przed kiełkowaniem w niekorzystnych warunkach):
- Anastatika rezurekcyjna Anastatica hierochuntica, z rodziny kapustowatych (a więc kuzynka znanego wszystkim rzepaku, chrzanu i rzeżuchy); charakterystyczna dla pustyń północnej Afryki;
- Asteriscus pygmaeus z rodziny astrowatych (krewniak naszych szarotek, bylic i mleczy); drobna roślina roczna, występuje od Algierii po Pakistan; w czasie suszy stula listki koszyczków, natomiast podczas deszczu rozchyla je, by krople deszczu uderzając w otwarty owocostan, wyrzuciły z niego owoce.
Paproć zmartwychwstanka (Pleopeltis polypodioides)/ Autor: A. Dombrowski/ Źródło: Wikipedia
Paproć  "zmartwychwstanka"

"Kwiat feniks" (Ramondia serbica)/Autor: Matilda Smith/ Źródło: Wikipedia
Serbski kwiat -feniks
Anastatika rezurekcyjna  (Anastatica hierochuntica)/ Źródło: Wikipedia
Anastatika rezurekcyjna


„Fałszywą jerychonką” nazywana jest amerykańska widliczka łuskowata Selaginella lepidophylla, rodzima dla pustyń USA, Meksyku i Ameryki Południowej. Do zmartwychwstanek zalicza się też paproć Pleopeltis polypodioides. Odrodzić się po niemal całkowitym wyschnięciu potrafi również serbski kwiat - feniks Ramonda serbica, przedstawiciel tropikalnej rodziny ostrojowatych Gesneriaceae.

Adam Kapler
Pracownia Banku Nasion
PAN OB CZRB Powsin
Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Andrzejki
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2014 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone