Jesteś tutaj: Strona główna » Zielniki » Rok według roślin » Przebiśnieg, czyli powrót znad przepaści
Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Święto Trzech Króli
Walentynki czyli sercowe rozterki botanika
Przebiśnieg, czyli powrót znad przepaści
Prima Aprilis
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Lipa niejedno ma imię
Sierpień - pora żniw
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Październik, bo paździerze
Rośliny wojennych szlaków
Ludzie i kwiaty w kręgu życia i śmierci
Klimat a sezonowe opadanie liści
Andrzejki
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy

 

Przebiśnieg, czyli powrót znad przepaści

Wczesna wiosna to pora, gdy pozornie martwe drzewa okrywają się ponownie listowiem i kwieciem, gdy wesołe głosy powracających z zimowisk ptaków wzbudzają w nas radość z odrodzenia przyrody.
Śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis) / Źródło: Wikipedia
Przebojowy przebiśnieg 
Ten samoistny proces zachwyca, ale godne uwagi są też „odrodzenia” dokonane dzięki staraniom człowieka. Doskonałym przykładem gatunku, który wrócił „znad przepaści” jest jeden z najbardziej urokliwych symboli przedwiośnia – śnieżyczka przebiśnieg Galanthus nivalis.
Przebiśnieg to nie tylko śliczna (nie bez powodu zwana dawniej „gładyszkiem” – po staropolsku „przystojniakiem”) i zadziorna (co to śniegu się nie boi) bylina. To także żywa fabryka lekarstw i odczynników. Cebulki przebiśniegu są ważnym źródłem galantaminyalkaloidu, który łagodzi objawy choroby Alzheimera oraz jaskry, usprawnia pamięć u osób zdrowych, podawany jest pacjentom po operacjach jelit i pęcherza moczowego, stosowany jest też jako odtrutka przy zatruciach kurarą.
Białko GNA – aglutynina izolowana z przebiśniegów – to swego rodzaju „magiczny pocisk” zabijający wszelkie „robactwo” zagrażające roślinom uprawnym, natomiast słabo szkodzący sprzymierzeńcom rolnika, takim jak owadziarki. Nic dziwnego, że w uprawie coraz częściej spotyka się pomidory czy papaje wyposażone w gen kodujący to białko.
Jeszcze pół wieku temu śnieżyczka znajdowała się wśród „najbardziej zagrożonych wyniszczeniem gatunków roślin w Polsce”, jak pisał nestor ochrony roślin Leonidas Świejkowski, a szkodziło jej nie tylko rabowanie stanowisk naturalnych, ale również gospodarka leśna, zwłaszcza nasadzenia drzew iglastych na siedliskach grądowych. Ocalenie krajowych populacji przebiśniegu i zwycięskie wkroczenie tej roślinki na nowe stanowiska to przykład skutecznej, całościowej ochrony. Śnieżyczkę nie tylko wciągnięto na listę gatunków ustawowo chronionych w Polsce, lecz także rzeczywiście zwalczono pokątny handel tymi białymi klejnocikami naszego przedwiośnia. Ponadto utworzono szereg rezerwatów, z których najbardziej znane to „Śnieżynka” w kujawsko-pomorskim, „Dębina” na Opolszczyźnie, „Muńcoł” w Beskidzie Żywieckim, tudzież „Śnieżyczki” na Mazowszu.
Przebiśnieg zachował się jednak dla przyszłych pokoleń głównie dzięki:
  • zmianom w gospodarce leśnej, „ekologizacji” leśnictwa,
  • postępom polskiego i światowego ogrodnictwa, rozwojowi rynku kwiatów ciętych i doniczkowych,
  • rozwojowi chemii organicznej i biotechnologii.
Zimoziół północny (Linnaea borealis)/ Źródło: Wikipedia
Zimoziół skorzystał z siedlisk oferowanych
 przez sztuczne nasadzenia sosnowe
Zakładanie lasów gospodarczych, a właściwie plantacji sosny pospolitej i świerka zwyczajnego na wszystkich dostępnych gruntach, także tych żyznych i średnio wilgotnych (naturalnym siedlisku drzew liściastych), było w pewnym momencie nieodpartą koniecznością gospodarczą i ekologiczną. Skłaniał ku temu brak surowca dla przemysłu i budownictwa, niedostatek opału w skali całej Europy, groźba erozji gruntów i powodzi, konieczność oczyszczania powietrza z pyłów i dymów itd. Był zarazem mniejszym złem od rozwoju kopalni odkrywkowych i wojen o pokłady surowców nieodnawialnych.
Ginęły przy tym niestety masowo rośliny łęgów, grądów i buczyn, choć kilku lubiącym warunki borowe cennościom naszej flory, jakimi są np. zimoziół północny Linnea borealis i listera sercowata Listera cordata, udało się zyskać nowe, wtórne siedliska. Z czasem dostrzeżono wady monokultur sosnowych i świerkowych, toteż zaczęto promować bardziej wielogatunkowe nasadzenia, zostawiać martwe drewno i dziuplaste pnie jako schronienie dla ptaków i owadów, czekać na odnowienia naturalne, jak również zakładać remizy i punkty oporu biologicznego.
Rannik zimowy (Eranthis hyemalis)/ Autor: Paweł Kalinowski
Występujący w południowej Europie,
Turcji i Iraku rannik
Śnieżnik lśniący (Chionodoxa luciliae) /Źródło: Wikipedia
... i śródziemnomorski śnieżnik to w Polsce
gatunki uprawne
Z chwilą, gdy społeczeństwo uzyskało dostęp do ślicznych, wonnych i tanich roślin cebulkowych, sprzedawanych jako kwiat cięty, doniczkowy i ogródkowy; gdy przydomowe ogródki, parki, cmentarze i skwery miejskie pobłękitniały od śnieżników Chionodoxa, cebulic Scilla i puszkinii Puschkinia, rozzłociły się rannikami zimowymi Eranthis hyemalis oraz psizębami amerykańskimi Erythronium americanum, okryły fioletowym kobiercem krokusów Crocus i ich sobowtórów – wiosennych zimowitów Colchicum, zabieliły śnieżyczkami Elwesa Galanthus elwesii, rozgorzały purpurą i różem ciemierników ogrodowych Helleborus x hybridus itd., zanikła pokusa wykopywania śnieżyczek z lasów i zagajników.
Cenny alkaloid galantaminę pozyskuje się na skalę przemysłową z uprawianych na specjalnych plantacjach cebul śnieżyczek i ich krewniaków (śnieżyc, narcyzów i linosyrisów) albo produkuje syntetycznie w fabrykach petrochemicznych. Nie ma zatem najmniejszej nawet potrzeby plądrowania stanowisk naturalnych.
Obuwik pospolity (Cypripedium calceolus)/ Źródło: Wikipedia
Czy przepięknemu storczykowi obuwikowi
Sasanka (Pulsatilla grandis)/ Źródło: Wikipedia
i sasance też uda się przetrwać?
Ocalenie przebiśniegu dla przyszłych pokoleń to przykład gospodarki zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju – gospodarki korzystnej zarówno dla człowieka, jak i dla dzikiej przyrody. Miejmy nadzieję, że dalsze doskonalenie leśnictwa, rozwój ogrodnictwa i przemysłu przyczynią się do zachowania dzikich populacji innych skarbów naszej flory, zwłaszcza obuwików Cypripedium i sasanek Pulsatilla.

Adam Kapler
Pracownia Banku Nasion PAN OB CZRB
Powsin

Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Jak sasanka została zawilcem
Święto Zmarłych
Andrzejki
Powsin zaprasza
Lato w Powsinie
Green Card
Powsin zaprasza na Piknik Naukowy
Rośliny owadożerne zapraszają do Powsina
Murawy kserotermiczne - czas żniw
Jesień w Powsinie
Pogromcy much zapraszają do Powsina
150 urodziny Marii Curie-Skłodowskiej w Powsinie - koncert wśród kwiatów
Na ratunek ptakom
Poznaj zieloną Warszawę - wycieczka z przewodnikiem
W poszukiwaniu utraconego krajobrazu
Niezłe Ziółka
Listopadowe botanizowanie
Zima w Powsinie
Szukamy wiosny!
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Ochrona czynna muraw kserotermicznych
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2018 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone