Jesteś tutaj: Strona główna » Od prehistorii » Klimat a rozwój cywilizacji » Opisy » 3000 - 1000 lat p.n.e.
Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Opisy
12 000 - 8000 lat p.n.e.
10 000 - 3000 lat p.n.e.
3000 - 1000 lat p.n.e.
1000 - 450 lat p.n.e.
300 r. p.n.e. - 300 r. n.e.
400 - 800 r.n.e.
800 - 1300 r.n.e.
1300 - 1550 r.n.e.
1600 - 1850 r.n.e.
Quiz podsumowujący

 

Starożytne katastrofy

ok. 3000 - 1000 lat p.n.e. (5000 - 5000 lat temu)

Pierwotne społeczności zaczęły się organizować, tworząc państwa (Egipt, państwa Mezopotamii). Ich rozwój był silnie uzależniony od warunków środowiskowych.
W związku z ochładzaniem klimatu w niektórych regionach coraz częściej występowały susze, rujnujące gospodarkę. Do części katastrof, np. erozji spowodowanej wylesieniem gleb, przyczynił się człowiek. Takie katastrofy prowadziły do upadku pierwszych państw i skłaniały ludność do wędrówek, a także do wojen.

 
Rozwój pierwszych państw zależał od wydajności rolnictwa. Pierwotne rolnictwo najlepiej sprawdzało się w klimacie ciepłym i przy dostępie do słodkiej wody. Takie warunki panują w strefie podzwrotnikowej, w dolinach rzek lub jezior. Dlatego pierwsze większe społeczności skupiały się nad Nigrem, Nilem, Jordanem, Tygrysem, Eufratem, Indusem i Jangcy, a także nad jeziorem Wan w dzisiejszej Turcji.

Tomb_of_Nakht_Harvest
Rolnictwo w starożytnym Egipcie
To, co dawało tym państwom siłę i impuls do rozwoju cywilizacyjnego, czasem obracało się przeciwko nim. Rolnictwo wymaga wody, zwłaszcza w gorącym klimacie podzwrotnikowym. Gdy rzeka dostarcza wodę, gospodarka może się rozwijać, gdy rzeka wysycha – gospodarka upada. W Egipcie kluczowy był cykl pór deszczowych i suchych daleko na południu. Gdy u źródeł Nilu nadchodziła pora deszczowa, niedługo potem Egipt nawiedzała powódź. Egipcjanie nauczyli się, że budynki należy wznosić powyżej strefy zalewowej, a muł pozostawiony przez wylew pełnił funkcję nawozu. Dzięki temu coroczne wylewy były podstawą egipskiej gospodarki, a kapłani zajmując się tworzeniem kalendarza pełnili bardzo ważną funkcję.

Niestety w niektórych okresach powtarzalność pogody zawodziła. Mniej więcej 4200 lat temu (2200 lat p.n.e.) nadeszła trwająca trzydzieści lat susza. Mimo wszystko Nil wciąż toczył wody, więc plony, choć słabsze, były zbierane. Jednocześnie jednak mniejsze rzeki w okolicznych krainach wyschły, co sprawiło, że do Egiptu ściągali obcokrajowcy (czego echa być może widać w biblijnej historii Józefa). Zarządcy prowincji z trudem opanowywali anarchię, jednocześnie uniezależniając się od władzy faraona. Przez pół wieku trwał tak zwany Pierwszy Okres Przejściowy, który zakończył okres egipskiego Starego Państwa, i dopiero powrót właściwych warunków pogodowych pozwolił na jego odrodzenie (okres Średniego Państwa). W tym samym czasie, gdy rozwijało się Stare Państwo, w Mezopotamii Królestwo Akadu podbijało kolejnych sąsiadów, stając się pierwszym imperium świata. Susza uderzyła również w ten kraj, który zaraz po jej nadejściu upadł pod naporem górskiego plemienia Gutejczyków.
Kilkaset lat później jednym z najpotężniejszych państw stała się cywilizacja minojska na Krecie. Minojczycy zajmowali się głównie rybołówstwem, ale swoje bogactwo budowali na handlu brązem i ceramiką.
 
Podstawą handlu była flota, która dominowała na całym wschodzie Morza Śródziemnego. Państwo Minojczyków obejmowało Kretę i inne wyspy Morza Egejskiego, a wpływami sięgało także kontynentalnej Grecji, Azji Mniejszej i Cypru. Około 3600 lat temu (1600 r. p.n.e.) na wyspie Thera na północ od Krety wybuchł wulkan. Był to jeden z najsilniejszych wybuchów w czasach historycznych. Sama erupcja zniszczyła tylko kolonię minojską na Therze, a opad pyłów na Kretę nie przyniósł katastrofalnych skutków. Jednak powstała w czasie wybuchu fala tsunami zniszczyła porty i statki. Nie są znane wyraźne dowody zmian klimatycznych, ale wybuch o takiej sile musiał wywołać skutki pogodowe podobne do udokumentowanych w późniejszych czasach tzw. zim wulkanicznych. W jednym z mitów greckich o wyprawie po złote runo opisana jest podróż przez wielką mgłę – być może jest to echo warunków, jakie przez pewien czas panowały w tym rejonie.
Długotrwałe ulewy mogą być równie szkodliwe, jak susza. Wyspy Morza Egejskiego zostały wcześniej wylesione, więc obfite opady powodowały erozję gleby. Sztormy utrudniały żeglugę. Po kilkudziesięciu latach osłabienia Kreta została podbita przez Achajów, jedno z najstarszych greckich plemion. Niektórzy dopatrują się w tym pierwowzoru mitu Atlantydy, czyli państwa o szerokich wpływach, które zostało pokonane przez przodków Greków, a następnie zniszczone przez trzęsienie ziemi.

Krzemionki
Pasiasty krzemień w szczelinie
ściany kopalni w Opatowie
Czy zima wulkaniczna po tej erupcji wpłynęła na ziemie polskie? Nie wiadomo dokładnie.

W tym czasie dotarła już na nie epoka brązu, choć jeszcze eksploatowana była unikatowa kopalnia krzemienia pasiastego na obszarze dzisiejszych Krzemionek Opatowskich. Około 3600 lat temu (1600 r. p.n.e.) zakończył się okres panowania tzw. kultury unietyckiej i zaprzestano wydobywania krzemienia. Nie ma jednak dowodów na powiązanie tych faktów z wydarzeniami na południu Europy i anomaliami klimatycznymi.

Od kiedy około 5000 lat temu skończyło się optimum atlantyckie, ochłodzenie klimatu, zmieniające układ prądów morskich i wiatrów, powodowało stopniowe osuszenie strefy podzwrotnikowej. Piramidy prawdopodobnie budowano jeszcze na trawiastym terenie, a Grecja w czasach minojskich była niemal całkowicie pokryta lasami. W miarę ochładzania się klimatu długotrwałe susze zdarzały się coraz częściej. Zaawansowane cywilizacyjnie społeczeństwa, pamiętające o upadku wczesnych państw, nauczyły się sposobów przetrwania takich okresów. Ludy o słabiej rozwiniętej technologii rolnej i słabszych tradycjach państwowych radziły sobie gorzej. Podczas klęsk żywiołowych, takich jak susze lub wypłukujące glebę długotrwałe deszcze, ludzie porzucali dotychczasowe siedziby i wyruszali na wyprawy – łupieżcze lub w poszukiwaniu lepszego miejsca do osiedlenia. Mniej więcej 3100 lat temu (w XII w. p.n.e.) nastąpiła cała seria takich wypraw. Achajowie po zdobyciu Krety i zbudowaniu państwa ze stolicą w Mykenach złupili leżącą w Azji Mniejszej Troję,  po czym sami zostali podbici przez nadchodzących z północy Dorów. Egipt znajdował się u szczytu swej potęgi, sięgając Libanu, ale musiał się wycofać z krańcowych prowincji, które zostały zajęte przez Ludy Morza – Filistynów oraz Izraelitów, a Imperium Hetytów upadło całkowicie. Rozwój starych i nowych państw prowadził do wycinania lasów, które ze względu na postępujące na tym obszarze osuszenie klimatu nie były w stanie się odnowić. Zobacz: skutki wylesienia.

Człowiek zaczął przekształcać przyrodę na niespotykaną dotąd skalę, a natura nie była w stanie powrócić do poprzedniego stanu. Analiza ziaren pyłków roślinnych, uwięzionych w osadach na dnie zbiorników wodnych wskazuje, że do mniej więcej 3100 lat temu (XII w. p.n.e.) w krajobrazie przeważały lasy, a w okresie późniejszym – ziołorośla i obszary trawiaste. Następna podobna zmiana nastąpiła dopiero w końcu średniowiecza.

Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Jak sasanka została zawilcem
Święto Zmarłych
Andrzejki
Powsin zaprasza
Lato w Powsinie
Green Card
Powsin zaprasza na Piknik Naukowy
Rośliny owadożerne zapraszają do Powsina
Murawy kserotermiczne - czas żniw
Jesień w Powsinie
Pogromcy much zapraszają do Powsina
150 urodziny Marii Curie-Skłodowskiej w Powsinie - koncert wśród kwiatów
Na ratunek ptakom
Poznaj zieloną Warszawę - wycieczka z przewodnikiem
W poszukiwaniu utraconego krajobrazu
Niezłe Ziółka
Listopadowe botanizowanie
Zima w Powsinie
Szukamy współpracowników!
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Ochrona czynna muraw kserotermicznych
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2020 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone