Jesteś tutaj: Strona główna » Świadectwa zmian klimatu » Geomorfologia - formy » Doliny polodowcowe
Geomorfologia - formy
Cyrki lodowcowe
Doliny polodowcowe
Pradoliny
Misy lodowcowe
Wygłady lodowcowe
Moreny
Ozy
Jeziora polodowcowe
Głazy narzutowe
Lodowce
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania

 

Doliny polodowcowe

to doliny przekształcone przez duże jęzory lodowcowe.
Dolina polodowcowa. Tatry/ autor: Sławomir Lamparski
Polodowcowa Dolina Roztoki.Tatry
(Szczególnym rodzajem dolin polodowcowych są fiordy).W wyniku niszczenia doliny rzecznej przez lodowiec, czyli w wyniku erozji lodowcowej, zmienia się jej kształt. Przekrój poprzeczny doliny rzecznej przed zlodowaceniem zbliżony jest do litery V. Niszcząca działalność lodowca powoduje, że ściany doliny stają się prawie pionowe, a cała dolina polodowcowa w przekroju przypomina literę U. Dlatego o dolinach polodowcowych mówi się również doliny U-kształtne.
Widząc taki kształt doliny (przykładowo w Tatrach są to doliny Białej Wody, Rybiego Potoku, Kościeliska powyżej krzyża Wincentego Pola), możemy wnioskować, że stosunkowo niedawno znajdował się w niej lodowiec.
Wędrując w górę tatrzańskich dolin często możemy wyróżnić miejsce, gdzie przekrój doliny V-kształtnej zmienia się w U-kształtną, a dno pokrywa rumosz skalny. Miejsce takie pozwala wyznaczyć zasięg dawnego lodowca.
Dolina u-kształtna Zillertal. Alpy/ autor: Sławomir Lamparski
Dolina u-kształtna Zillertal. Alpy/ autor: Sławomir Lamparski
Dolina u- kształtna. Zillertal. Alpy
Z upływem czasu płynące dnem dolin potoki oraz osuwiska ze zboczy zacierają charakterystyczny kształt dolin polodowcowych, których przekrój znów zaczyna przypominać literę V. Jednak nawet wówczas na dnie doliny pozostają głazy i bloki skalne moreny dennej oraz chaotycznie rozmieszczone pagórki i zagłębienia, powstałe z moreny powierzchniowej. Możemy je zauważyć w niżej położonych odcinkach dolin tatrzańskich i karkonoskich.
Dolina v-kształtna/ autor: Sławomir Lamparski
Dolina v-kształtna.Kaukaz/ autor: Sławomir Lamaprski
Dolina v- kształtna. Kaukaz
W czasie zlodowacenia zmianom ulega nie tylko kształt doliny, ale także jej dno. W wyniku szybszego niszczenia mniej odpornych warstw skalnych tworzą się zagłębienia, a przed lub za nimi formują się progi.
Próg skalny/ autor: Sławomir Lamparski
Próg skalny. Wielka Siklawa. Tatry.
Progi powstają nie tylko w miejscach występowania twardszych skał, ale również przy wylocie kotła lodowcowego, w miejscu połączeń z innymi dolinami oraz w zwężeniach dolin, czyli wszędzie tam, gdzie następuje wzrost intensywności żłobienia podłoża przez nacisk zwiększających się mas lodu. Miejsca takie są zatem znacznie głębsze od pozostałej części doliny – za nimi zaś tworzy się wyraźny próg.
Znane tatrzańskie wodospady (Siklawa, Wodogrzmoty Mickiewicza) to miejsca, gdzie woda spływa z takich wysokich progów, uformowanych w czasie minionych zlodowaceń.

Doliny zawieszone (wiszące) – forma charakterystyczna dla dolin polodowcowych. Dno doliny zawieszonej jest wyżłobione przez lodowiec boczny, który spływa do doliny głównej, zajętej przez większy lodowiec. Erozja dna bocznej doliny jest mniej intensywna niż doliny głównej, co sprawia, że po stopieniu się lodowców wylot dolinki bocznej jakby „wisi” nad główną. Jej dno znajduje się wyżej, gdyż mniejsze masy lodu bocznego lodowca żłobią dolinkę wolniej niż większy lodowiec dolinę główną. W przypadku erozji lodowcowej o szybkości erozji decyduje bowiem masa lodu. Inaczej jest w przypadku erozji rzecznej: rzeki lub strumienie w dolinach bocznych, choć niosą mniej wody, z powodu większego spadku terenu szybciej niszczą podłoże i dna takich dolin stosunkowo szybko osiągają poziom dna doliny głównej. Taki spadek nie ma znaczenia w przypadku lodowców, gdyż jęzor lodowcowy bocznej dolinki nasuwa się na powierzchnię większego lodowca.
Dolina zawieszona.Tatry/ autor: Sławomir Lamparski
Dolina zawieszona.Tatry/ autor: Sławomir Lamparski
Wisząca Buczynowa Dolina. Tatry.
Oznaczenie: 1- cyrk lodowcowy, 2- fartuchy śnieżne,3- dno doliny w miejscu dawnego pola firnowego, 4- próg skalny

Doliny zawieszone zobaczyć możemy na Suwalszczyźnie (np. dolina Gaciska) oraz w Tatrach: Dolina Pusta, Dolina Buczynowa (ich malutkie lodowce dochodziły do potężnego lodowca płynącego Doliną Pięciu Stawów) czy Dolina Roztoki, zawieszona nad Doliną Białej Wody (progiem doliny zawieszonej są w tym przypadku Wodogrzmoty Mickiewicza). Liczne doliny „wiszą” też nad Doliną Białej Wody (doliny: Rówienki, Świstowa, Litworowa, Kacza, Czeska, Żabich Stawów czy Białczańska.

Proces tworzenia się doliny zawieszonej
Tworzenie się doliny wiszącej - etap1
Rys. A.
Tworzenie się doliny wiszącej - etap 2
Rys. B.
Tworzenie się doliny wiszącej - etap 3
Rys. C.
  • Rys. A. Na powierzchnię dużego, intensywnie żłobiącego dolinę lodowca spływa mniejszy lodowiec z doliny bocznej. Ponieważ ma on dużo mniejszą masę, pogłębia swoją dolinkę w znacznie mniejszym stopniu.
  • Rys. B. Lodowce zanikają. Widać wyraźnie różnicę w wyżłobieniu obu dolin. Wypływająca spod lodowca rzeka przybiera formę rzeki roztokowej, z wieloma zmieniającymi położenie korytami, które łączą się i rozdzielają, omijając wyspy tworzące się z nanoszonego materiału. W głównej dolinie widać dawne moreny: boczną i czołową oraz morenę przy samym czole lodowca, świadczącą, iż lodowiec zalega w tym miejscu już przez dłuższy czas.
  • Rys. C. Lodowce stopiły się całkowicie. Boczna dolina, zajmowana dawniej przez mały lodowiec, znajduje się kilkadziesiąt metrów powyżej dna głównej doliny. Obie mają U-kształtny profil, co świadczy o ich polodowcowym pochodzeniu. Jednak płynący główną doliną potok zaczyna już wywierać wpływ na jej profil, żłobiąc koryto w kształcie litery V.



Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Jak sasanka została zawilcem
Święto Zmarłych
Andrzejki
Powsin zaprasza
Lato w Powsinie
Green Card
Powsin zaprasza na Piknik Naukowy
Rośliny owadożerne zapraszają do Powsina
Murawy kserotermiczne - czas żniw
Jesień w Powsinie
Pogromcy much zapraszają do Powsina
150 urodziny Marii Curie-Skłodowskiej w Powsinie - koncert wśród kwiatów
Na ratunek ptakom
Poznaj zieloną Warszawę - wycieczka z przewodnikiem
W poszukiwaniu utraconego krajobrazu
Niezłe Ziółka
Listopadowe botanizowanie
Zima w Powsinie
Szukamy wiosny!
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Ochrona czynna muraw kserotermicznych
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2019 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone