Jesteś tutaj: Strona główna » Świadectwa zmian klimatu » Geomorfologia - formy » Pradoliny
Geomorfologia - formy
Cyrki lodowcowe
Doliny polodowcowe
Pradoliny
Misy lodowcowe
Wygłady lodowcowe
Moreny
Ozy
Jeziora polodowcowe
Głazy narzutowe
Lodowce
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania

 

Pradoliny

to ogromne doliny rzeczne utworzone przez wody roztopowe na przedpolu lądolodu, łączące się z wodami rzek nielodowcowych. W trakcie nasuwania się lądolodu na obszar Polski od północy niemożliwy był odpływ wód w tamtym kierunku, czyli do Bałtyku i istniejący wówczas system odpływu rzecznego ulegał całkowitej zmianie.
Rzeka roztokowa. Tień -szań. Kirgistan / autor: Sławomir Lamparski
Współczesna rzeka roztokowa z wód lodowca.
Tień-szań. Kirgistan

Na południu barierę stanowiły łańcuchy górskie (Karpaty, Sudety). Zgodnie z nachyleniem terenu gromadzące się wielkie masy wód (z lądolodu i z płynących z południa rzek) kierowały się na zachód lub wschód, tworząc ogromne doliny, o wiele szersze od współczesnych. Miały one przebieg równoległy do czoła lądolodu. Rzeki płynące pradolinami transportowały bardzo dużo materiału skalnego, akumulacja przeważała nad procesami erozyjnymi.
Powstawały rzeki roztokowe o wielu zmieniających położenie korytach, gdyż płynąca woda musiała przedzierać się przez masy nanoszonych ciągle osadów.

Występująca w podłożu wieloletnia zmarzlina utrudniała rzekom w pradolinach erozję w głąb ziemi, ale zachodziła intensywna erozja boczna. Dzięki temu pradoliny osiągały szerokość dochodzącą do kilkudziesięciu kilometrów.
Przebieg pradolin na terenie Polski
Przebieg pradolin na terenie Polski
Pradoliny powstawały równolegle do czoła lądolodu.
Konsultacja merytoryczna: prof. Leszek Marks

  • Pradolina podkarpacka ciągnęła się od Dębicy po Przemyśl. Jest to najstarsza pradolina na terenie naszego kraju - powstała ok. 400 tys. lat temu, w czasie największego zasięgu zlodowacenia. Lądolód dotarł prawie do Karpat (zlodowacenie południowopolskie), a jego wody roztopowe płynęły w kierunku południowo-wschodnim, doliną Dniestru do Morza Czarnego. Pradolina ta funkcjonowała także później, w czasie zlodowacenia Odry (ok. 180-200 tys. lat temu).
  • Pradolina Pilicy-Wieprza-Krzny powstała w środkowej i wschodniej części Polski podczas zlodowacenia Warty. Wody roztopowe odpływały w kierunku północno-wschodnim, doliną Prypeci do Dniepru.
  • Pradolina wrocławsko-magdeburska powstała w południowo-zachodniej Polsce w czasie zlodowacenia Warty i odprowadzała wody do Morza Północnego.
  • Pradolina głogowsko-barucka związana jest z maksymalnym zasięgiem lądolodu zlodowacenia Wisły (tzw. faza leszczyńska). Prowadziła wody na południe, do doliny Łaby.
  • Pradolina warszawsko-berlińska powstała w czasie zlodowacenia Wisły (tzw. faza poznańska). Prowadziła wody przez obszar, na którym dziś leży Berlin, do doliny Łaby.
  • Pradolina toruńsko-eberswaldzka powstała czasie zlodowacenia Wisły (tzw. faza pomorska). Prowadziła wody na północ od dzisiejszego Berlina, do doliny Łaby.
  • Pradolina Biebrzy-Narwi to wschodni (początkowy) fragment pradoliny warszawsko-berlińskiej i pradoliny toruńsko-eberswaldzkiej.
  • Pradolina Drwęcy to niewielka pradolina łącząca się z pradoliną toruńsko-eberswaldzką w rejonie Torunia.
  • Pradolina kaszubska utworzyła się podczas zaniku zlodowacenia Wisły na obszarze Polski tam, gdzie obecnie płynące nią rzeki zmierzają w przeciwne strony: Reda na wschód do Zatoki Puckiej, zaś Łeba na północny zachód, do jeziora Łebsko.
  • Pradolina pomorska to zachodnie przedłużenie pradoliny kaszubskiej. Wody płynęły bezpośrednio wzdłuż czoła lądolodu stacjonującego na obszarze Mierzei Słupskiej, dlatego po stopieniu lądolodu zachowała się jedynie południowa krawędź tej pradoliny.

    Pradolina Biebrzy i Narwi/ Autor: S. Lamparski
    Pradolina Biebrzy i Narwi. Widać rozległą, płaską  równinę,
    którą niegdyś płynęły ogromne masy wody.
Szacuje się, że niektóre pradoliny odprowadzały w okresie letnim wody w ilości 300-400 tys. m3/s. Dla porównania wartość ta wynosi obecnie dla Wisły przy jej ujściu 1080 m3/s, dla Odry 575 m3/s, dla Missisipi 17 tys. m3/s, dla Jeniseju 20 tys. m3/s, a dla Amazonki 175 tys. m3/s.

Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Jak sasanka została zawilcem
Święto Zmarłych
Andrzejki
Powsin zaprasza
Lato w Powsinie
Green Card
Powsin zaprasza na Piknik Naukowy
Rośliny owadożerne zapraszają do Powsina
Murawy kserotermiczne - czas żniw
Jesień w Powsinie
Pogromcy much zapraszają do Powsina
150 urodziny Marii Curie-Skłodowskiej w Powsinie - koncert wśród kwiatów
Na ratunek ptakom
Poznaj zieloną Warszawę - wycieczka z przewodnikiem
W poszukiwaniu utraconego krajobrazu
Niezłe Ziółka
Listopadowe botanizowanie
Zima w Powsinie
Szukamy wiosny!
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Ochrona czynna muraw kserotermicznych
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2019 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone