Jesteś tutaj: Strona główna » Bioindykacja i adaptacje » Adaptacje » Cena genów
Bioindykacja
Adaptacje
Skrzydlate miasto
Dostosowanie dzięki adaptacjom
Ewolucja złapana za skrzydła
Cena genów
Uczucia na wietrze
Gry i zabawy

 

Cena genów


„Trudno na przykład przypuszczać, że samce rajskiego ptaka lub pawia zadają sobie tyle trudu, by bez żadnego celu unosić, rozkładać i stroszyć przed samicą swoje piękne pióra.”
                                                                 Karol Darwin


Paw indyjski (Pavo cristatus)/ Źródło: Wikipedia
Niepraktyczny, ale jakże piękny... "ogon"
Spacerując po warszawskich Łazienkach można podziwiać oswojone pawie indyjskie Pavo cristatus. Oprócz podziwu dla maestrii przyrody rodzi się wówczas w naszej głowie szereg pytań. Jak samce pawia mogą z takim ogonem przeżyć w w indyjskim lesie deszczowym, gdzie nie ma opiekujących się nimi ludzi?
Przecież taki cudowny wachlarz nie tylko nie ułatwia poruszania się, ale wręcz zawadza.

Pojedyncze pióro pawia indyjskiego (Pavo cristatus)/ źródło: Wikipedia
Pojedyncze pióro ma
charakterystyczny wzór,
tworzący
tzw. "pawie oczko"
A jednak ten słynny, szmaragdowy tren usiany tęczowymi „oczami” okazuje się bardzo użyteczny, jeżeli będziemy rozpatrywać go przez pryzmat najważniejszej czynności każdego organizmu żywego – rozrodu. Pawie, jak wszystkie ptaki, rozmnażają się płciowo, ale przy tym odznaczają się wybitnym dymorfizmem płciowym, czyli samica i samiec bardzo różnią się wyglądem zewnętrznym. Niepozorna samica dużo inwestuje w wyprodukowanie jaj i w opiekę nad młodymi, a samiec wkłada porównywalnie wiele wysiłku w przywabienie samicy i zdominowanie innych samców. Ogromny, możliwie nieuszkodzony tren stanowi wyraźny i uczciwy sygnał dla samic: „Jestem bardzo zdrowy!”, „Mam znakomite geny, najlepsze w okolicy!” i „Prawdziwe panisko ze mnie! Mogę sobie pozwolić na marnotrawstwo energii i materii w postaci taaakiego trenu!”. Równocześnie jest to przekaz skierowany do potencjalnych rywali o względy partnerek i o pozostałe zasoby środowiska (pokarm, wodopój, kryjówki, terytorium możliwie wolne od pasożytów i drapieżców): „Precz z mojego lasu słabeusze!” „Nie kręćcie się koło moich kobiet i moich żerowisk!”
Ogon pawia, podobnie jak wiele innych, pozornie nieprzydatnych cech (oszałamiające kolory i kształty ptaków rajskich i kolibrów, budowa altan u altanników, nawet altruizm u tymali arabskich i rybaczków) to w rzeczywistości doskonały przejaw działania doboru płciowego, a dokładniej „zasady upośledzenia”, ang. handicap principle. Sygnał, który wymaga ogromnych nakładów (tak wielkich, że niebezpiecznych dla zdrowia i życia) jest bardzo wiarygodny dla odbiorcy, ale jednocześnie upośledza nadawcę (czyni go potencjalnie łatwiejszą ofiarą).

Rajski ptak (Paradisaea raggiana)/ Źródło: Wikipedia
Rajski ptak nie ma łatwego życia
z takim rzucającym się w oczy
upierzeniem                                       
Altanka altannika (Chlamydera nuchalis)/ Źródło: Wikipedia
Altankę budują samce altanników wyłącznie
w celu zwabienia partnerki.
Gniazdo dla wychowu piskląt będzie dziełem samicy.

Z tego względu nie wszystkie ptaki, ba, nawet nie wszystkie pawie tak bardzo inwestują w wygląd zewnętrzny. Bo czyż nie można zadowolić się skromniejszym ogonem, ot takim jak u perliczek i indyków? Można, takie „niedorobione” pawie, pozbawione pawich ogonów, żyją – nie w Indiach, ale w bardzo zbliżonych klimatycznie, a poniekąd i faunistycznie, lasach deszczowych Konga. Dorosłe samce tych tajemniczych kuraków z Czarnego Lądu przypominają samice lub młode, niedojrzałe płciowo samce swego indyjskiego krewniaka, zatem pozbawione są imponujących trenów, ubarwione ciemno, raczej maskująco niż dekoracyjnie, a w czasie zalotów stroszą jedynie zwykły ogon, podobny do indyczego i perliczego. Rzecz ciekawa, że choć belgijscy kupcy i inżynierowie spożywali te ptaki w czasie biznes lunchów z miejscowymi notablami, nie wiedział o nich żaden ornitolog. Początkowo ptaki te zaklasyfikowano jako młode pawie indyjskie lub mieszańce pawia indyjskiego z kurą domową, należące do miejscowych kacyków lub białych kolonistów.
Paw kongijski (Afropavo congensis)/ Źródło: Wikipedia
Chociaż też jest pawiem, ale ma inną
strategię wyglądu... to jest... rozrodu
Dopiero w latach 30-tych minionego wieku opisane zostały jako odrębny gatunek - paw kongijski Afropavo congensis, na podstawie dwóch zapomnianych okazów wyszperanych w magazynie Muzeum Konga Belgijskiego w Belgii. Jest to przykład, jak nie należy się spieszyć z wyrzucaniem „zbędnych” eksponatów i jak ważną rolę pełnią muzealne kolekcje zoologiczne oraz ich botaniczne odpowiedniki – herbaria. Można tam spokojnie dokonać odkryć niemożliwych w warunkach terenowych.

Doborowi płciowemu zawdzięczamy szmaragdowe treny pawich samców i kolorowe upierzenie samic u tych ptaków, gdzie nastąpiło odwrócenie ról płciowych, a także altany altanników, torby na młode pławikoników itd.
Już Karol Darwin zauważył, że dobór płciowy różni się od pozostałych form doboru naturalnego celem i efektem – stawką nie jest bowiem przetrwanie konkretnego osobnika, ale całego gatunku; gra nie toczy się o to, kto najdłużej pożyje, ale kto spłodzi najwięcej potomstwa. Pozbawione oszałamiających ogonów, niepozorne pawie kongijskie prowadzą o wiele bardziej partnerski tryb życia niż efektowne pawie indyjskie. Są też  mniej narażone na presję drapieżników. Dbajmy więc o urodę wzorem pawi indyjskich, ale pamiętajmy, że w codziennym życiu lepiej sprawdzi się partnerska i nie przerysowana strategia pawi kongijskich.

Adam Kapler
Pracownia Banku Nasion
PAN OB CZRB Powsin


Wykorzystana literatura:

Coyne J.A. 2009. Jak seks kieruje ewolucją? ss.: 177-202. [w:] Ewolucja jest faktem. PWN, Warszawa.

Veblen T. 1998. Teoria klasy próżniaczej. Warszawskie Wyd. Literackie Muza, Warszawa.

Wendt H. 1963. Dwa nieznane pióra na głowie Murzyna. ss.: 589-598. [w:] Śladami Noego. Wiedza Powszechna, Warszawa.

Zahavi A. 1975. Mate selection - a selection for a handicap. Journal of Theoretical Biology 53: 205-214.

Zahavi A. 1977. The cost of honesty. (Further remarks on the handicap principle). Journal of Theoretical Biology 67: 603-605.



Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Jak sasanka została zawilcem
Święto Zmarłych
Andrzejki
Powsin zaprasza
Lato w Powsinie
Green Card
Powsin zaprasza na Piknik Naukowy
Rośliny owadożerne zapraszają do Powsina
Murawy kserotermiczne - czas żniw
Jesień w Powsinie
Pogromcy much zapraszają do Powsina
150 urodziny Marii Curie-Skłodowskiej w Powsinie - koncert wśród kwiatów
Na ratunek ptakom
Poznaj zieloną Warszawę - wycieczka z przewodnikiem
W poszukiwaniu utraconego krajobrazu
Niezłe Ziółka
Listopadowe botanizowanie
Zima w Powsinie
Szukamy współpracowników!
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Ochrona czynna muraw kserotermicznych
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2022 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone