Jesteś tutaj: Strona główna » Bioindykacja i adaptacje » Bioindykacja » Wyspa cieplna
Bioindykacja
Wyspa cieplna
Indeksy biotyczne
Liczby Ellenberga
Adaptacje
Gry i zabawy

 

Rośliny - wykrywacze wyspy cieplnej w mieście


Czy zdarzyło Ci się zdejmować sweter po przyjeździe z przedmieścia do centrum miasta? Już dość dawno temu zwrócono uwagę na wyspę cieplną, czyli fakt, że w centrach miast jest cieplej niż na peryferiach. Wyspa powstaje dzięki ocieplającemu wpływowi zabudowy. W miastach znajdują się liczne źródła ciepła, na przykład zakłady przemysłowe, znaczenie ma także ruch samochodowy. Tę niewidzialną wyspę można zobaczyć na mapach termalnych, przedstawiających np. rozkład średniej rocznej temperatury w granicach miasta. Szczególnie wyraźnie widać ją w miastach o dużej gęstości zaludnienia.
Satelitarna mapa termalna Warszawy
Dokładniejsze badania wyspy cieplnej przeprowadza się, stosując nowoczesne techniki, takie jak automatyczne lub mobilne stacje pomiarowe, a także wykorzystanie zdjęć satelitarnych np. do pomiaru temperatury podłoża lub atmosfery.
W ostatnich dziesięcioleciach obserwację oznak pojawiania się wyspy cieplnej ułatwiło to, że niektóre stacje meteorologiczne, zlokalizowane początkowo na obrzeżach miasta w miarę jego rozwoju zostały przez miasto wchłonięte i znalazły się właśnie w zasięgu wyspy cieplnej!
Zasięg i „grubość” wyspy cieplnej, określane na podstawie średnich i maksymalnych wartości temperatur, wykazują określone wahania dobowe (z charakterystycznym „jeziorem chłodu” nad ranem), zmiany sezonowe – w skali roku (u nas różnice sięgają zimą: 1,1 -1,6 0C, latem: 0,5- 0,80 C) oraz zmiany długoterminowe – w ciągu kilkudziesięciu lat.
W zależności od położenia miasta, jego historii i charakteru (np. miasto silnie uprzemysłowione, miasto portowe, „willowe” itd.) różnice średnich rocznych temperatur między centrum a peryferiami są mniejsze lub większe. W strefie umiarkowanej wynoszą od 0,5 do 20 C. Jak się okazuje, dla świata roślin są to różnice zauważalne. Reakcje na wyspę cieplną są zróżnicowane, zależą od gatunku rośliny i lokalnych warunków.
Kwitnąca forsycja/ autor: Barbara Sudnik-Wójcikowska
Kwitnąca forsycja
Szczególnie interesujący jest wpływ wyspy cieplnej na terminy rozpoczęcia określonych zjawisk w życiu roślin (czyli tak zwane „pojawy fenologiczne”) – pojawianie się liści, zakwitanie czy owocowanie. W miastach prowadzono na przykład obserwacje kwitnienia forsycji powszechnie uprawianej jako krzew ozdobny.
Wczesną wiosną jej duże, złocistożółte kwiaty pokrywają bezlistne jeszcze gałązki. Okazało się, że w centrum miast kwiaty pojawiają się prawie tydzień wcześniej niż na obrzeżach. Na różnice temperatur podobnie reaguje piękne, dorodne drzewo – platan klonolistny, dobrze znoszący warunki miejskie, często sadzony w zachodniej i południowej Europie, coraz częściej widywany także na ulicach naszych miast.
Owoc platana/ autor: Barbara Sudnik-Wójcikowska
Owoc platana
Łatwo go rozpoznać po charakterystycznie łuszczącej się korze i kolczastych „owockach” (właściwie owocostanach), zwieszających się na długich ogonkach. W czasie, gdy liście platanów rosnących w centrum miasta są już niemal rozwinięte, na peryferiach pąki dopiero zaczynają się otwierać.Okazuje się również, że nie tylko tego rodzaju zjawiska, ale także rozmieszczenie w mieście niektórych dziko rosnących gatunków wykazuje wyraźną zależność od temperatury. Dotyczy to zwłaszcza zawleczonych przed laty do Polski gatunków obcego pochodzenia. Silniej przywiązane do centrów naszych miast okazały się rośliny pochodzące z regionów cieplejszych, ze stepów czy półpustyń, np. jęczmień płonny czy stokłosa płonna. Z amerykańskiej prerii pochodzi dorastająca do 2,5 m wysokości roślina roczna – iwa rzepieniolistna (pospolita np. w centrum Warszawy w latach 70. i 80. XX w.
Z obszarów półpustynnych przybyła do nas miłka drobna – niewielka trawa tworząca zwarte kępki, często rosnąca w centrach wielu naszych miast w szczelinach murów i płyt chodnikowych, na torowiskach tramwajowych i terenach kolejowych itp., natomiast znacznie rzadsza w rejonie podmiejskim i na wsi.
Miłka drobna/ autor: Barbara Sudnik-Wójcikowska
Miłka drobna
Interesującym przypadkiem jest bożodrzew chiński – okazałe drzewo o ogromnych pierzastych liściach, obficie wytwarzające charakterystyczne owoce w kształcie śmigła, łatwo roznoszone przez wiatr.
Bożodrzew bywa sadzony w różnych częściach miast. Zaobserwowano jednak (np. w Warszawie, Zurychu, Lipsku czy Berlinie), że siewki i młode okazy pojawiają się głównie w centralnych – cieplejszych częściach miasta. Natomiast na południu Europy, gdzie średnie roczne temperatury są wyższe niż w Europie Środkowej (np. w Rzymie czy Atenach) dziczejące okazy bożodrzewu pojawiają się pospolicie zarówno w centrum, jak i na obrzeżach miast, a gatunek uznawany jest za inwazyjny.
Charakterystyczne owoce bożodrzewu chińskiego/ autor: Barbara Sudnik-Wójcikowska
Charakterystyczne owoce bożodrzewu chińskiego
Do drzew i krzewów trzymających się centrum naszych miast i głównie tam pojawiających się spontanicznie należą np. powojnik pnący (we Wrocławiu) – czy budleja Davida (w Szczecinie).
Nie można wykluczyć, że odnalezienie przed paru laty siewki granatowca (jego owocami są granaty) na istniejącym wtedy jeszcze warszawskim Stadionie Dziesięciolecia wiązać należy z wyspą cieplną. Stadion przez blisko 20 lat pełnił rolę największego bazaru w Europie, a kupcy z południa i wschodu mogli przyczynić się do rozprzestrzeniania nowych gatunków. Wykrywaczem różnic temperatury w mieście jest również flora jako całość, czyli zestaw gatunków występujących na określonej powierzchni. Przeprowadzona dla Warszawy (a także dla innych miast) analiza bogactwa florystycznego (liczby gatunków roślin na danej powierzchni, np. na 1 km2), potwierdziła, że wraz ze zwiększeniem intensywności oddziaływań człowieka, a więc w kierunku „ku centrum”, flora miasta wyraźnie ubożeje. Jednocześnie zmienia się udział we florze pewnych grup gatunków, np. wyraźnie większy procent stanowią gatunki ciepłolubne. Tak więc zarówno poszczególne gatunki, jak i flora jako całość, mogą być czułymi wskaźnikami zmian w środowisku.

Dr hab. Barbara Sudnik- Wójcikowska
Zakład Ekologii Roślin i Ochrony Środowiska
Uniwersytet Warszawski
Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Jak sasanka została zawilcem
Święto Zmarłych
Andrzejki
Powsin zaprasza
Lato w Powsinie
Green Card
Powsin zaprasza na Piknik Naukowy
Rośliny owadożerne zapraszają do Powsina
Murawy kserotermiczne - czas żniw
Jesień w Powsinie
Pogromcy much zapraszają do Powsina
150 urodziny Marii Curie-Skłodowskiej w Powsinie - koncert wśród kwiatów
Na ratunek ptakom
Poznaj zieloną Warszawę - wycieczka z przewodnikiem
W poszukiwaniu utraconego krajobrazu
Niezłe Ziółka
Listopadowe botanizowanie
Zima w Powsinie
Szukamy wiosny!
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Ochrona czynna muraw kserotermicznych
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2019 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone