Jesteś tutaj: Strona główna » Od prehistorii » Geologia ziem polskich » O czym opowiada węgiel
Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Polskie rafy
O czym opowiada węgiel
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji

 

O czym opowiada węgiel

Jak badając węgiel odtworzyć paleoklimat i jak mogą w tym pomóc rośliny współczesne?

Gdy znajdziemy się w okolicach Konina nie umkną naszej uwadze wielkie kopalnie odkrywkowe węgla brunatnego. Z geologicznego punktu widzenia jedną z najciekawszych jest odkrywka kopalni Lubstów.
 
Odkrywka kopalni Lubstów/ autor: Ewa Durska
Odkrywka kopalni Lubstów
W odkrywce tej eksploatowany pokład węgla brunatnego osiąga miąższość 90 metrów. Węgiel brunatny powstaje z torfu. Szacuje się, że w czasie tej przemiany objętość osadu maleje trzykrotnie, czyli żeby powstał 90-metrowy pokład węgla, miąższość pokładu torfu musiała wynosić aż 270 metrów! Warunki panujące obecnie w naszym klimacie nie sprzyjają gromadzeniu się tak dużych ilości torfu, a miąższość współczesnych pokładów torfu dochodzi do kilkunastu metrów. Ale klimat panujący na terenie Polski w miocenie (15-20 mln lat temu), bo wtedy powstał omawiany pokład węgla, był inny niż obecnie. A skąd to wiadomo i jak można to określić?
Kopalny gatunek cypryśnika - Taxodium dubium/ autor: Ewa Durska
Kopalny gatunek cypryśnika
Taxodium dubium
Mówią o tym szczątki mioceńskich roślin, które znajdujemy w węglu. Węgiel powstaje z torfu, a z czego powstaje torf? Z rozłożonych tkanek roślinnych. Na szczęście dla paleobotaników i paleoklimatologów, czyli uczonych zajmujących się kopalnymi roślinami i klimatem jaki panował na Ziemi w przeszłości, niektóre części roślin są odporne na procesy rozkładu. Dzięki temu możemy dowiedzieć się z jakich roślin powstał badany torf lub węgiel. W węglu, oprócz nierozpoznawalnych szczątków roślin tworzących jego główną masę, możemy znaleźć również nierozłożone szczątki: fragmenty tkanki przewodzącej wodę (czyli drewna), nasiona, czy też służące rozmnażaniu roślin zarodniki i ziarna pyłku. Niekiedy w węglu występują doskonale zachowane kompletne pnie drzew czy pojedyncze szyszki i nasiona.
Jeżeli potraktujemy węgiel specjalnymi odczynnikami chemicznymi, możemy wydobyć z niego pyłek i zarodniki roślin, które tworzyły mioceńskie lasy i zarośla porastające tereny w okolicy torfowiska. Badając takie znaleziska paleobotanik stara się oznaczyć, czyli nadać nazwy i określić odpowiednią pozycję systematyczną jak największej liczbie znalezionych szczątków roślinnych. Oznaczanie rozpoczyna się od porównywania znalezionych kopalnych organów i tkanek z roślinami współczesnymi. Okazuje się, że bardzo wiele mioceńskich typów pyłku wygląda identycznie lub bardzo podobnie jak pyłek roślin współczesnych.
Ziarno pyłku z odkrywki kopalni Lubstów/ autor: Ewa Durska
Ziarno pyłku z odkrywki kopalni Lubstów
Nie możemy zakładać, że dane rośliny nie zmieniły się zupełnie od miocenu, a więc przez kilkanaście milionów lat. W związku z tym  rośliny kopalne nazywamy przodkami roślin współczesnych, a te współcześnie żyjące najbliższymi żyjącymi krewnymi roślin kopalnych. Sugerując się bardzo dużym podobieństwem morfologicznym roślin mioceńskich i współczesnych, paleobotanicy doszli do wniosku, że najpewniej również środowisko życia i wymagania klimatyczne roślin kopalnych były podobne do ich najbliższych żyjących krewnych.
W roku 1997 niemieccy paleobotanicy Volker Mosbrugger i Torsten Utescher opracowali opartą na tym założeniu metodę odtwarzania paleoklimatu, czyli klimatu jaki panował niegdyś na danym terenie. Metoda niemieckich uczonych nazywa się metodą przedziałów współwystępowania. Na czym polega odtwarzanie paleoklimatu według tej metody, możemy prześledzić na przykładzie lubstowskich złóż.

             Metoda przedziałów współwystępowania/ autor: Ewa Durska
Metoda przedziałów współwystępowania

W węglu lubstowskim znaleziono pyłki roślin, dla których bez wątpliwości można znaleźć najbliższych żyjących krewnych, tzn. cyprysy, cypryśniki, platany, ambrowce i inne.
Wiemy, jaką temperaturę najzimniejszego miesiąca toleruje każdy z nich. Naszym zadaniem jest znalezienie „zbioru wspólnego”, a więc takiego przedziału temperatur, który odpowiada wszystkim lub większości ze znalezionych przez nas najbliższych żyjących krewnych.
W naszym przykładzie przedział ten to 6,2 - 9,6 ºC. Zgodnie z teorią, możemy uznać, że właśnie taka była temperatura najzimniejszego miesiąca w czasie, gdy powstawał badany przez nas pokład węgla. Kiedy porównamy nasz wynik z danymi ze współczesnych stref klimatycznych okaże się, że taka temperatura najzimniejszego miesiąca odpowiada strefie klimatu umiarkowanego ciepłego lub subtropikalnego. Taki klimat panuje w południowo-wschodnich Chinach i w południowo-wschodniej części Ameryki Północnej, np. na Florydzie.

Współczesny zasięg cypryśnikowatych

                            Współczesny zasięg rodziny cypryśnikowatych

Co to oznacza? Wówczas, kiedy tworzyło się torfowisko, z którego powstały lubstowskie złoża, na terenie Polski panował dużo cieplejszy i bardziej wilgotny klimat niż obecnie.
O tym właśnie opowiada węgiel z lubstowskiej kopalni.

Dr Ewa Durska
Zakład Paleontologii
Wydział Geologii UW

Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Jak sasanka została zawilcem
Święto Zmarłych
Andrzejki
Powsin zaprasza
Lato w Powsinie
Green Card
Powsin zaprasza na Piknik Naukowy
Rośliny owadożerne zapraszają do Powsina
Murawy kserotermiczne - czas żniw
Jesień w Powsinie
Pogromcy much zapraszają do Powsina
150 urodziny Marii Curie-Skłodowskiej w Powsinie - koncert wśród kwiatów
Na ratunek ptakom
Poznaj zieloną Warszawę - wycieczka z przewodnikiem
W poszukiwaniu utraconego krajobrazu
Niezłe Ziółka
Listopadowe botanizowanie
Zima w Powsinie
Szukamy wiosny!
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Ochrona czynna muraw kserotermicznych
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2019 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone