Jesteś tutaj: Strona główna » Świadectwa zmian klimatu » Przyroda a klimat » Przyroda a zmiany klimatu » Zmiany zasięgu gatunków
Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Przyroda a zmiany klimatu
Zmiany zasięgu gatunków
Zmiany pór roku
Zmiany krajobrazu
Zmiany w oceanach
Zmiany obiegu węgla na Ziemi
Przystosowywanie się gatunków do nowych warunków
Wymieranie gatunków
Endemity a relikty
Zadania

 

Zmiany zasięgu gatunków

Badania wskazują, że blisko połowa gatunków zmieniła swój zasięg bądź zachowanie pod wpływem zmian klimatycznych, które dokonały się na przestrzeni ostatnich 140 lat.

Gatunki zwierząt i roślin od zawsze podążały za zmieniającym się klimatem.
Gdy obszar , na którym występują rośliny staje się dla nich nieprzyjazny – na przykład za sucho im w lecie czy za chłodno w zimie – przestają tam rosnąć. Gdy nowe tereny okazują się przydatne  do zasiedlenia, rośliny  dość szybko je kolonizują.
Również zwierzęta wędrują za przemieszczającym się źródłem pożywienia i w poszukiwaniu lepszych siedlisk.
Wędrujące stado reniferów/ © AlamyBEW
Wędrujące stado reniferów
Przykładem takiej reakcji roślin i zwierząt na zmieniające się warunki pogodowe jest ich migracja za ustępującymi lodowcami, gdy 12 000 lat temu klimat zaczął się ocieplać.
 Na miejscu topniejących lodowców pojawiała się tundra, po której wędrowały reny i mamuty. Z czasem, w wyniku dalszego ocieplania, tundra przekształciła się w borealne lasy, a te z kolei zostały zastąpione przez lasy strefy umiarkowanej, znane  z dzisiejszej Polski.
 
Obecne zmiany klimatu również powodują zmiany zasięgu gatunków. Zmiany te są zaskakująco szybkie. Dla przykładu, w ostatnim stuleciu europejskie motyle przesunęły swe zasięgi na północ o 35-240 km. Zmiany takie zaobserwowano we wszystkich grupach zwierząt i roślin, zarówno w ekosystemach wodnych, jak i lądowych.
To zjawisko dotyczy także i naszego kraju. Dość powiedzieć, że w XX wieku klimat w Europie uległ ociepleniu 0,8 °C. Niby niewiele, ale oznacza to ,że  współczesne temperatury są takie same jak te, które sto lat temu panowały na terenach oddalonych o 120 km na południe.
Motyl czerwończyk uroczek  przekroczył w 1998 roku granice Estonii, by już po ośmiu latach skolonizować ją w całości i dotrzeć do Bałtyku. Tempo jego inwazji jest znacznie szybsze od przeciętnego tempa (ok. jeden kilometr na rok) w jakim zasięg występowania zwierząt przesuwa się na północ.
Czerwończyk uroczek samiec/ autor: Piotr Borsuk
Czerwończyk uroczek (samiec)
Czerwończyk uroczek samica/ autor: Piotr Borsuk
Czerwończyk uroczek (samica)

Jednakże wielu gatunkom trudno jest podążać za ocieplającym się klimatem w poszukiwaniu lepszych siedlisk. Współczesny krajobraz jest pełen barier utrudniających migracje: dróg, miast i obszarów rolniczych, trudnych do przekroczenia dla leśnych zwierząt.
 
Uwaga! Żaby/ © Forum
Uwaga! Żaby
W konsekwencji żyją one na niewielkich, odciętych od siebie obszarach. Zmiana klimatu zmusza zwierzęta do migracji poprzez nieprzyjazne środowiska. Często nie są w stanie opuścić swoich siedlisk bądź giną podczas wędrówki. Jest to jedno z poważniejszych zagrożeń dla wielu gatunków zwierząt zamieszkujących Polskę.  
Naturalną konsekwencją zmian zasięgów jest pojawianie się w naszym kraju nowych, południowych gatunków. Obecność niektórych z nich może budzić zaniepokojenie, zwłaszcza jeśli są szkodnikami upraw bądź roznoszą choroby. Warto jednak pamiętać, że zmiana średniej rocznej temperatury nie musi oznaczać masowego pojawienia się malarii czy żółtej febry w Polsce.
Współczesny krajobraz z nowoczesnym rolnictwem, ludnością mieszkającą w miastach, a przede wszystkim powszechna opieka zdrowotna i ogólna jakość życia sprawiają, że wystąpienie tych plag jest mało  prawdopodobne.
Na naszym kontynencie, w tym w Polsce, pomimo ocieplającego się od dwóch stuleci klimatu w  XX w. nawroty epidemii pojawiały się jedynie w okresach I i II wojny światowej.  
 
Przypadki malarii w Polsce/ źródło: Dymowska 1964
               Przypadki malarii w Polsce po II wojnie światowej (na podst.: Dymowska 1964)


Pająk tygrzyk staje się coraz bardziej pospolity/ autor: Maja Graniszewska
Pająk tygrzyk staje się coraz bardziej pospolity
Zmiana klimatu to nie tylko zagrożenie utratą naszych dawnych rodzimych gatunków. W wyniku zmian klimatu niektóre, kiedyś rzadkie i chronione gatunki, spotykane do tej pory tylko na południu Polski, zwiększają swą liczebność i zasięg. Jednymi z wielu przykładów może być modliszka zwyczajna czy tygrzyk paskowany, który staje się pająkiem całkiem pospolitym.

Dr Marcin Zalewski
Centrum Badań Ekologicznych PAN.
Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Jak sasanka została zawilcem
Święto Zmarłych
Andrzejki
Powsin zaprasza
Lato w Powsinie
Green Card
Powsin zaprasza na Piknik Naukowy
Rośliny owadożerne zapraszają do Powsina
Murawy kserotermiczne - czas żniw
Jesień w Powsinie
Pogromcy much zapraszają do Powsina
150 urodziny Marii Curie-Skłodowskiej w Powsinie - koncert wśród kwiatów
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Ochrona czynna muraw kserotermicznych
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2017 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone