Jesteś tutaj: Strona główna » Zielniki » Intrygujące rośliny » Łuskiewnik różowy
Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Bagnica torfowa
Jak sasanka została zawilcem...
Kwiat paproci
Łuskiewnik różowy
Konkurs
Gry i zabawy

 

Łuskiewnik różowy

Najdziwniejsza roślina Polski?


Łuskiewnik różowy (Lathraea squamaria)/ Źródło: Wikipedia
Łuskiewnik różowy
Jednym z symboli wiosny są grube, różowawe lub krwiste pędy kwiatowe łuskiewnika wychylające się spod ściółki. Zakwitają od marca lub - jeśli zima była łagodna - nawet od końca lutego do maja. Swą polską nazwę gatunek ten zawdzięcza liściom – zredukowanym do malutkich, bezzieleniowych, białawych łuseczek.
Łuskiewnik różowy Lathraea squamaria to roślina pasożytnicza, atakująca wiele różnych gatunków żywicielskich. Porażone przez niego bywają zarówno drzewa i krzewy nagozalążkowe (np.: Jałowiec chiński Juniperus alba, cis pospolity Taxus baccata, jodła pospolita Abies alba, świerk pospolity Picea abies), jak i okrytozalążkowe (np.: jarząb pospolity Sorbus aucuparia, czeremcha pospolita Prunus padus, śliwa tarnina Prunus spinosa, wierzby Salix, topola czarna Populus nigra, dereń świdwa Cornus sanguinea, bez czarny Sambucus nigra,
Łuskiewnik różowy (Lathraea squamaria)/Autor: A.J.Kerner/ Źródło: Wikipedia
Łuskiewnik na roślinie żywicielskiej
trzmielina pospolita Euonymus europaeus, olsza czarna Alnus glutinosa, leszczyna pospolita Corylus avellana, buk zwyczajny Fagus sylvatica, dąb bezszypułkowy Quercus petraea, dąb szypułkowy Quercus robur, wiąz Ulmus, klon polny Acer campestre, klon zwyczajny Acer platanoides, kruszyna pospolita Rhamnus frangula).
W pustych przestrzeniach podziemnych łusek łuskiewnika gromadzą się substancje, z których czerpią inne organizmy. Pełne wydalin łuski stanowią prawdziwy „miniaturowy ekosystem” dla licznych bakterii, grzybów, nicieni, skąposzczetów, drobnych ślimaków, roztoczy, chrząszczy czy pluskwiaków. Obecność tych licznych bezkręgowców stała się przyczyną domysłów na temat możliwej mięsożerności albo przynajmniej okazjonalnej mięsożerności łuskiewnika, który miałby ewoluować w kierunku pełnej owadożerności, typowej dla naszych krajowych rosiczek Drosera, pływaczy Utricularia i aldrowand Aldrovanda.
Jak mówi mądrość ludowa „na pochyłe drzewo to i kozy skaczą”, toteż najwięcej okazów Lathraea rozwija się na najsłabszych egzemplarzach żywicieli – na roślinach starych, zamierających lub intensywnie eksploatowanych przez inne pasożyty (np.: owady namiotniki, grzyby pasożytnicze - przede wszystkim huby). I odwrotnie – silne i zdrowe okazy drzew i krzewów pozostają wolne od łuskiewników lub są żywicielami tylko dla nielicznych osobników tego pasożyta.
Łuskiewnik różowy (Lathraea squamaria)/Autor:J.Storm/ Źródło: Wikipedia
Morfologia łuskiewnika:
a) pokrój rośliny
b) kwiat nadziemny
c) słupek
d) znamię słupka
e) pręcik
f) pylnik
h) kwiat podziemny
i) owoc (torebka)
k) przekrój przez owoc
l) nasiono
Co ciekawe, ten botaniczny dziwoląg -  łuskiewnik różowy, wytwarza dwa rodzaje kwiatów:
- nadziemne (b), stosunkowo duże, intensywnie różowe, a więc raczej owadopylne, choć bezwonne i zdolne do samopylności w razie mroźnych lub deszczowych przedwiośni
- podziemne (h), o połowę mniejsze, blade (niemal białe), klejstogamiczne (nie otwierające się, samopylne).
Łuskiewnik różowy pierwsze kwiaty zaczyna formować dopiero po 10 latach swego utajonego, podziemnego życia, nie śpieszy się więc jak widać z rozmnażaniem płciowym. Najobficiej kwitną i owocują najstarsze okazy tego gatunku. Na liczbę oraz jakość kwiatów tego pasożyta znaczny wpływ wywiera ilość opadów w danym sezonie, tudzież temperatury gleby poprzedniej jesieni oraz przedwiośnia.
Niejedna tajemnica wiąże się również z rozsiewaniem nasion łuskiewnika. Dawni botanicy sądzili, że sprawa jest prosta: nasiona (l) są rozprzestrzeniane przez mrówki, tak jak u wielu innych roślin kwitnących i owocujących wczesną wiosną na dnie lasu.
Psotnik (Psocoptera)/ Autor: Lmbuga/ Źródło: Wikipedia
Psotnik żywi się owocami łuskiewnika,
przyspieszając uwalnianie nasion
Okazało się jednak, że rozsiewanie łuskiewnika jest znacznie bardziej skomplikowanym procesem, którego niektóre mechanizmy do dziś pozostają tajemnicą dla uczonych i leśników. Według dra Różańskiego mrówki roznoszą nasiona tej rośliny raczej przypadkowo, niezbyt chętnie, co więcej - często po przebyciu z nimi pewnej drogi - porzucają je. Nie wiadomo jaki jest los nasion zmagazynowanych w mrowisku. Prawdopodobnie część z nich trafia blisko korzeni przyszłych żywicieli, więc ma sporą szansę na dalszy, pomyślny rozwój. Dojrzałe owoce (i) łuskiewnika otwierają się powoli, rzadko kiedy całkowicie. Jednak przy odrobinie wilgoci ściany torebek stosunkowo prędko ulegają rozkładowi za sprawą śluzowców, grzybów, roztoczy i owadów (przede wszystkim psotników).
Ślinik ogrodowy (Arion hortensis) / Autor: Guttorm Flataboe/ Źródło: Wikipedia
Ślinik ogrodowy przyczynia się do rozsiewania
łuskiewnika
Nasiona, których może być nawet setka w jednej torebce, posklejane strzępkami grzybów i plechami śluzowców, w postaci grudek czy też pakietów, wolniutko przenikają w obręb ściółki i głębiej, głębiej, ku coraz niższym poziomom glebowym. Dużą rolę w wędrówkach nasion łuskiewnika odgrywają wody (opady atmosferyczne, wylewy rzek spowodowane wiosennymi roztopami, a na terenach górskich i podgórskich strumienie górskie oraz lawiny błota), jak również ślimaki (zarówno te bezskorupowe jak ślinik ogrodowy i pomrowiki, jak i muszlowe np.: winniczek, ślimak przydrożny).
Obecnie systematycy zaliczają łuskiewnik do rodziny zarazowatych, gdzie prócz zarazy Orobanche (rośliny również osobliwej) są praktycznie wszystkie pasożyty zupełne, miksotrofy (organizmy zależnie od okoliczności samożywne lub cudzożywne) i półpasożyty korzeniowe,  jak: zagorzałek Odontites, tocja Tozzia, bartsja Bartsia, szelężnik Rhinanthus oraz
  
Zaraza (Orobanche gracilis)/ Autor: Tigerente/ Źródło: Wikipedia
 Zaraza
  
Bartsja alpejska (Bartsia alpina)/ Autor: J.Opioła/ Źródło: Wikipedia
 Bartsja
  
Szelężnik większy (Rhinanthus angustifolius)/ Autor: Hinko/ Źródło: Wikipedia
 Szelężnik
gnidosz Pedicularis, świetlik Euphrasia, pszeniec Melampyrum. Dawniej uważano je za przedstawicieli trędownikowatych, do których morfologicznie wykazują duże podobieństwo.

Gnidosz okółkowy (Pedicularis verticillata)/ Autor: J.Opioła/ Źródło: Wikipedia
Gnidosz
Świetlik łąkowy (Euphrasia rostkoviana)/ Autor:Enrico Blasutto/ Źródło: Wikipedia
Świetlik
Pszeniec gajowy (Melampyrum nemorosum)/ Autor: Franz Xaver/ Źródło: Wikipedia
Pszeniec


Adam Kapler

Pracownia Banku Nasion
PAN OB CZRB Powsin
Co nowego w portalu

150 lat obserwacji przyrody w USA – wcześniejsze zakwitanie roślin
Projekt płazowy
Rośliny Świąt Bożego Narodzenia
Pomóż tworzyć fenologiczną mapę Polski, zostań obserwatorem przyrody !
Z cyklu "Botanika w literaturze i sztuce" - "Przedwiośnie" jako Zielnik Żeromskiego
Pytania do eksperta
Kto nas ustrzeże przed powodzią ?
Fiordy w pigułce
Namorzynowe puzzle
Flora dawnych Pienin
Rośliny Wielkanocy
W czerwcu czerwce na czerwcu
Tajemnice kwiatu paproci
Okolice Pomiechówka
Kolibry na Alasce czyli ciepłe nazwy - zimne adresy
Wyniki konkursu
Zwycięzcy Konkursu
Święto Niepodległości okiem botanika
Klimat a sezonowe opadanie liści
Dary Trzech Króli
Walentyki
Przebiśnieg – wiara w odrodzenie
Prima Aprilis
Pojezierze Gostynińskie
Lipa niejedno ma imię
Wrzesień, wrzosy i wrzosowate
Cena genów
Gorące puzzle
Endemity a relikty
Figa i jej słodkie tajemnice
Skrzydlate miasto
Akcja: czeremcha amerykańska
Tajemnice krypt jasnogórskich
Ziarno prawdy o orkiszu
Lecą, lecą... paździerze
Bagnica - jedyna w swoim rodzaju
O jemiole pod jemiołą
Jak sasanka została zawilcem
Święto Zmarłych
Andrzejki
Powsin zaprasza
Lato w Powsinie
Green Card
Powsin zaprasza na Piknik Naukowy
Rośliny owadożerne zapraszają do Powsina
Murawy kserotermiczne - czas żniw
Jesień w Powsinie
Pogromcy much zapraszają do Powsina
150 urodziny Marii Curie-Skłodowskiej w Powsinie - koncert wśród kwiatów
Na ratunek ptakom
Poznaj zieloną Warszawę - wycieczka z przewodnikiem
W poszukiwaniu utraconego krajobrazu
Niezłe Ziółka
Listopadowe botanizowanie
Zima w Powsinie
Szukamy współpracowników!
Od prehistorii

Powstawanie kontynentów
Geologia ziem polskich
Temperatura
Wegetacja
Klimat a rozwój cywilizacji
Świadectwa
zmian klimatu


Geomorfologia - formy
Geomorfologia - regiony
Paleobotanika
Przyroda a klimat
Endemity a relikty
Zadania
Zostań
obserwatorem


Fenologia
Ochrona czynna muraw kserotermicznych
Porosty
Projekt płazowy
Mapa
Poradniki
Bioindykacja
i adaptacje


Bioindykacja
Adaptacje
Gry i zabawy
Zielniki

Jak wykonać zielnik?
Botanika w kulturze
Rok według roślin
Intrygujące rośliny
Konkurs
Gry i zabawy
Program

Ankieta - nauczyciele
Ankieta - uczniowie
Rozwijajmy razem portal
Uwagi - odpowiedzi
Kontakt

Słownik

Mapa serwisu

Szukaj

Partnerzy programu
Logo Fundusz
Logo Zielnik UW
Logo Biologia UW
Logo internet ART
Szkoła festiwalu nauki
© 2009 - 2022 Zielnik Wydziału Biologii UW; wszelkie prawa zastrzeżone